فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عنایت از نظر ابن‌ سینا به مفهوم احاطه علمی حق تعالی به کل موجودات با بهترین نظام و بنا بر نیکوترین وجه ممکن است. وی علم عنایی را منبع فیضان خیر در عالم هستی می‌داند و نظامی که بر این اساس صورت می‌ پذیرد، نظام احسن می‌نامد. ابن‌ سینا شر را عدم شیء یا عدم کمالی برای موجود می ‌داند و موجودات را در دو گروه قرار می ‌دهد: خیر محض که از هر شر و فسادی مبری است؛ امری که خیر و منفعت آن با شری عارضی همراه است. از نظر ابن‌ سینا، چنین اموری با وجود احتمال شری که خداوند سبحان به سبب یا به همراه آ‌ن‌ها رخ می‌ دهد، خیر محسوب می‌شوند. عنایت و فیاضیت الهی اقتضا می‌ کند که خداوند سبحان علاوه بر خیر محض، موجوداتی را که دارای خیر کثیر و شر اندک هستند نیز بیافریند. در حکمت سینوی، شرور نه با وجود که مبدأ خیرات است، ارتباط دارند و نه با اوصاف و افعال الهی. در فلسفه ابن‌ سینا، هر گونه نقص در عالم هستی به ضعف و قصور قوابل مادی در عالم طبیعت مربوط می‌ شوند. بر این اساس می ‌توان گفت نظام احسن، نظامی است که از یک سو دارای کمال و خیر بیش‌تر، گسترده‌ تر و برتر (در تمام عالم) و از سوی دیگر واجد نقایص و آفات کم‌تر و محدودتر (در عالم طبیعت) باشد.