نقش سرمایه ‎گذاری R&D در اقتصاد ایران در داده-ستانده پویا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری توسعه اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.48311/ecor.2025.24052
چکیده

تحقیق ‌و توسعه (R&D)، فعالیت‌ خلاقانه برای افزایش ذخایر دانش جهت ارتقاء کمیت و کیفیت تولید است. امروزه که اقتصاد جهان به ایده ‏های دانش بنیان روی آورده، سرمایه‌گذاری R&D یکی از ابزارهای سیاستی دولت‏ها و شرکت‏ها برای پشبرد اهداف رشد و توسعه اقتصادی شده است. در این پژوهش، با توجه به اهمیت سرمایه‏ گذاری R&D در برنامه‌های توسعه اقتصادی، اثر آن بر میزان سرمایه لازم برای اهداف اقتصادی بررسی می‌شود. مدل به‌کار رفته در این پژوهش، مدل داده-ستانده پویا است که در آن، سرمایه ماهیت درونزا دارد و نهاده تولید دوره بعد است. به این ترتیب، در پیش‌بینی متغیرهای مهم اقتصادی (مانند سرمایه ثابت لازم برای دستیابی به اهداف برنامه‌ریزی شده) و الگوی رشد اقتصادی کاربرد دارد. فرض می‌شود، نتیجه سرمایه‎گذاری R&D ظهور یک فناوری جدید یا بهبود فناوری قدیمی است. تخصیص سرمایه به واحدهای R&D در هر بخش باعث می‌شود، سرمایه‌گذاری لازم برای تحقق اهداف برنامه ششم توسعه کاهش ‌یابد. این کاهش سرمایه‎گذاری لازم برای تحقق رشد هدفگذاری شده براساس آمار سرمایه ‎گذاری سال 1395 بالغ بر  18 درصد است. اگر میزان سرمایه‎ گذاری R&D در هر بخش تا معادل دو درصد تولید همان بخش افزایش یابد، کاهش میزان سرمایه لازم تا 53 درصد می‎رسد. برای دستیابی به اهداف اقتصادی در افق زمانی کوتاه‌تر لازم است، منابع واحدهای R&D افزایش یابد. در این راستا ضرورت دارد، سیاست‌ها و تسهیل‌گری‌هایی از جهت حمایت‌ مالی و حقوقی از این دست انجام بگیرد تا دستاورد‌های سرمایه‌گذاری R&D سریع‎تر و با پیامدهای مثبت بیشتری محقق شود.