فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رابطه متقابل فقر و تخریب محیط‌زیست و نحوه اثرگذاری متغیرهای نهادی بر این رابطه، از چالش‌های اساسی در مسیر توسعه پایدار به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی اثر فقر بر کیفیت محیط‌زیست در استان‌های ایران طی دوره زمانی ۱۳۹۹-۱۳۹۰ انجام شده است. بدین منظور، ابتدا با استفاده از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA)، یک «شاخص ترکیبی تخریب محیط‌زیست» مبتنی بر شش مؤلفه (کمبود و آلودگی آب، آلودگی هوا و خاک، جنگل‌زدایی و تغییرات اقلیمی) ساخته شد. سپس تأثیر فقر بر این شاخص با در نظر گرفتن نقش متغیرهای کیفیت نهادی، مقررات بازدارنده و قیمت انرژی، در قالب الگوی داده‌های پانل فضایی (Spatial Panel Data) مورد سنجش قرار گرفت. یافته‌های تجربی نشان می‌دهد که فقر تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تخریب محیط‌زیست دارد؛ به این معنا که افزایش فقر نه‌تنها در استان مبدأ، بلکه از طریق اثرات سرریز فضایی در استان‌های همجوار نیز منجر به تشدید تخریب محیط‌زیست می‌شود. همچنین نتایج نشان داد که افزایش درآمد سرانه و ارتقای کیفیت نهادی، نه‌تنها در استان مبدأ، بلکه در استان‌های همجوار نیز تأثیر منفی و معنی‌داری بر شاخص تخریب محیط‌زیست دارند که به معنای بهبود کیفیت محیط‌زیست در سطح منطقه‌ای است؛ در حالی که رابطه قیمت انرژی و مقررات بازدارنده با شاخص تخریب محیط‌زیست، مثبت و معنی‌دار برآورد شد. بر این اساس، سیاست‌گذاری‌های متمرکز بر فقرزدایی و ارتقای کیفیت نهادی در یک منطقه، علاوه بر اثرات محلی، دارای پیامدهای مثبت خارجی بر پایداری محیط‌زیست در مناطق همجوار نیز خواهد بود.