اثرات اقتصادی ناشی از تغییر الگوی رفت‌و‌آمد در شهرستان اصفهان (رویکرد داده- ستانده سه‌منطقه ای، روش ترکیبی سهم مکانی-جاذبه)

نویسندگان

1 دکتر در علوم اقتصادی، اقتصاد شهری و منطقه‌ای، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران

2 استاد گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران

doi
10.48311/ecor.2025.13633
چکیده

محدودیت منابع موجود در سیستمهای حمل و نقل، محدودیت در عرضه و افزایش تقاضای سفر از سوی شهروندان، سبب شده است تا کاهش تولید سفر بتواند به‎عنوان راه­حل مؤثری در بهبود عملکرد سیستمهای حمل و نقل شهری مورد استفاده قرار گیرد. از آنجا که سهم عمدهای از تولید سفرهای روزانه ناشی از کاربری زمین از جمله محل کار می-باشد، بخشی از کاهش تولید سفر از مجرای تغییر الگوی رفت و آمد و تغییر محل سکونت کارگران از منطقۀ سکونت فعلی به منطقۀ محل کار آنها میسر می‏باشد. کاهش رفت و آمد بین مناطق مختلف و به‌دنبال آن، تغییر در هزینه حمل و نقل و اجاره املاک در مناطق مختلف به‎عنوان یک شوک تقاضا، تغییر در اشتغال و تولید در مناطق مختلف را به‎همراه دارد. یکی از الگوهای متعارف در برآورد تغییرات متغیرهای اقتصادی بین مناطق مختلف، مدل داده-ستانده چندمنطقه‌ای است. در این پژوهش، از روش ترکیبی سهم مکانی- جاذبه برای سه منطقه ایران استفاده شده است که در آن، به‌طور همزمان اندازه بخش عرضه­کننده، اندازه بخش تقاضاکننده، اندازه کل اقتصاد و فاصله بین مناطق، به‌کار گرفته شده، و منابع آماری، از جدول داده-ستانده ملی سال ۱۳۹۵ بانک مرکزی و حساب‌های منطقه‌ای مرکز آمار ایران، تأمین شده است. کل اقتصاد را به سه منطقه شهرستان اصفهان، سایر شهرستان‌های استان اصفهان و سایر استان‌های کشور تقسیم کرده‌ایم. نتایج نشان می‌دهد، کاهش در هزینه حمل و نقل در شهرستان اصفهان، سبب کاهش تولید در هر سه منطقه می‌شود که بیشترین تأثیر آن، بر بخش تولیدات صنعتی و عمده­فروشی و خرده­فروشی می‏باشد. همچنین، با افزایش هزینه املاک و مستغلات، اشتغال ابتدا در بخش ساختمان و فعالیت‌های مالی و بیمه و سپس در بخش تولیدات صنعتی و حمل و نقل افزایش می­یابد.