رویکردی تطبیقی به پدیدۀ چندگانگی معنایی در متون فارسی و عربی (رویکرد نظری پژوهش: نظریّه کثرت‌گرایی در فهم متنِ ریکور)

نویسندگان

1 استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

doi
چکیده

پژوهش حاضر می‎کوشد براساس نظریّة کثرت‌ گرایی در فهمِ متن پل ریکور ثابت کند که در متون عربی و فارسی، در کنار نظریّة «قصدی‌گرایی انحصاری» که امروزه مورد پذیرش جمهور مفسّران است، برای متن می‌توان معانی متعدّد صحیحی که فراتر از قصد مؤلّف هستند در نظر گرفت که امکان اخص‌بودن معانی مقصود از معانی احتمالیِ متن نیز مهیّا و با استفاده از «ضوابط تأیید تفسیر» نظیر «تبیین»، «مشروعیّت»، «مطابقت»، «تناسب» و «سازگاری» امکان دارد. از این رو، با به‌کارگیری «ضوابط تأیید تفسیر» می‌توان تفاسیر متعدّد عرضی (تفاسیر متفاوت نه متناقض) از متون داشت و در سایۀ آن از نسبیّت، آنارشیسم و اجتهاد به رأی محفوظ ماند؛ بنابراین، نوشتار حاضر که به شیوۀ توصیفی - تحلیلی همراه با گردآوری اطّلاعات اسنادی و کتابخانه‌ای انجام گرفته است به این نتیجه می‎رسد که نظریّة کثرت‌گرایی در فهمِ متنِ پل ریکور با عنایت هم‌زمان به ظرفیّت‌های متنی و ظرفیّت‌های ذهنی مفسّران، راه را به‌منظور رسیدن به فرضیۀ «قصدی­گرایی شمولی و ذهنی‌گرایی معتدل» که در پی نفی توأمان «قصدی­گرایی انحصاری» و «ذهنی‎گرایی افراطی» در باب تفسیر متون است و نظری میانه را برمی‎تابد هموار ساخته است.