بررسی و تحلیل نقش سدها در ناپایداری مناطق روستایی نمونهی موردی: حوضهی صوفیچای
نویسندگان
1 دانشگاه فردوسی مشهد
2
3 دانشگاه فردوسی مشهد
4
doi
چکیده
ﺳﺪ بهعنوان یﮑﯽ از سازههای هیدرولوژیکی، ﺑﺮای ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎیﯽ میتواند ﺳﺒﺐ اشتغالزایی، توسعهی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖِ ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی، توسعهی ﺟﺎده و ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ارﺗﺒﺎﻃﯽ، تنوعبخشی ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد روﺳﺘﺎیﯽ و ﻏﯿﺮه گردد، اما بااینوجود، مسائل و مشکلات فراوانی را در زمینهی استقرار جمعیت، نوع و کیفیت معیشت و چگونگی بهرهبرداری از منابع طبیعی همچون آبوخاک به ﻧﻮاﺣﯽ روﺳﺘﺎیﯽ تحمیل کرده است. ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺑﺮرﺳﯽ ایﻦ نقش در تشریح روﻧﺪ توسعهی ناﭘﺎیﺪار روﺳﺘﺎیﯽ و ضرورت دگرگونی آن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ غالب روﺳﺘﺎﻫﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻔﯿﺪ است. ﻫﺪف اصلی این مطالعه، بررسی و تحلیل ارتباط احداث سدها با شرایط ناپایداری در روستاهای زیر تأثیر و اراﺋﻪی راﻫﮑﺎرهای ﻣﻨﺎﺳﺐ جهت مدیریت منابع در حوضهی صوفیچای اﺳﺖ. نوع ﺗﺤﻘﻴﻖ با توجه به هدف، کاربردی و بر اساس روش، ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ-تحلیلی است. برای انجام تحلیل روستاهای متأثر از سد، با توجه به تعداد خانوار و فاصله از سد از مجموع 59 روستای حوضه، 44 روستا بهعنوان نمونه انتخاب شدهاند. نمونههای موردمطالعه با استفاده از فرمول کوکران 386 خانوار محاسبه و درنهایت بر اساس نظرات اساتید جهت افزایش میزان اطمینان(حداقل تعداد نمونه برای روستاهای کوچک به 7 نفر افزایش داده شد) نمونه به 433 خانوار ارتقاء یافت. با توجه به آزمون t ی تک نمونهای اثرات سد بر متغیرهای اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیستمحیطی-کالبدی در سطحی ناپایدار ارزیابی شده است. بر اساس نتایج مدل معادلات ساختاری، گویههایی که عامل بیشترین ناپایداری در سه ناحیهی موردمطالعه بودهاند، مشخص شدهاند. همچنین، با توجه به آزمون ناپارامتری کروسکال-والیس، تفاوت تأثیرات میان سه ناحیهی بالادست، میان دست و پاییندست بهویژه به زیان مناطق پاییندست به اثبات رسیده است. درنهایت، بهمنظور تعدیل اثرات منفی سد، اعمال برنامه مدیریت یکپارچه و جامع منابع حوضهی آبخیز صوفیچای پیشنهاد شده است.
