معرفی و نقد کتاب فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی با تمرکز بر مداخل مرتبط با اعجاز قرآن کریم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22067/jquran.2026.94772.1868
چکیده

فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی به قلم جمعی از پژوهشگران و با اهتمام مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین شده است. جایگاه این اثر به‌عنوان تنها فرهنگ‌نامۀ تخصصی فارسی در این زمینه، انتشار نسخۀ برخط رایگان و کسب عنوان «کتاب شایسته تحسین»، از انگیزه‌های اصلی در معرفی و نقد آن بوده‌ است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - انتقادی و باهدف ارتقای علمیِ اثر، در سه بخش تنظیم شده است؛ بخش اول به معرفی کلی اثر و ساختار آن اختصاص دارد و بخش دوم به ارزیابی ابعاد شکلی آن پرداخته که نتایج این دو بخش بیانگر انسجام و استاندارد مطلوب در این زمینه است. بخش سوم به‌نقد محتواییِ مداخل اعجاز قرآن، اختصاص دارد.یافته‌های بخش نقد محتوایی مداخل اعجاز، کاستی‌های جدی را آشکار می‌سازد؛ عدم انسجام منطقی در حجم مطالب، استدلال‌های فاقد اتقان، تعارض میان تعریف «معجزه» با وجوه اعجاز ارائه‌شده، استناددهی غیر نظام‌مند، عدم جامعیت در پوشش مفاهیم مرتبط، فقدان دیدگاه‌های متنوع و عدم تعامل با پژوهش‌های روزآمد بین‌المللی ازجملۀ این کاستی‌ها است. در مجموع، نتایج نشان می‌دهد که این فرهنگ‌نامه برای ارتقاء به سطح یک منبع مرجع علمی معتبر، نیازمند بازنگری در روش‌شناسی و محتواست.