فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسلمانان هنگام حفر خندق (سال پنجم هجری قمری) با صخره‌ای سخت روبه‌رو شدند که هیچ‌کس یارای شکستنش را نداشت و خود پیامبر(ص) آن را شکست. این ماجرا در کتب تاریخی به روایت «صخرهٔ خندق» اشتهار یافته است. براساس برخی از نقل‌های این روایت، رسول خدا(ص) هنگام ضربه‌زدن به صخرهٔ خندق به مسلمانان وعده داد که بر سرزمین‌های فارس، روم و یمن چیره خواهید شد. جستار حاضر می‌کوشد تا به این پرسش اصلی پاسخ دهد که دلایل اعتبار یا عدم‌اعتبار گزارش «مژدهٔ پیامبر(ص) به فتح سرزمین‌ها هنگام حفر خندق» چیست؟ بدین منظور، اسناد روایات را به‌روش نقد رجالی، بررسی و محتوای روایات را تحلیل تاریخی نموده و به این نتیجه دست یافته است که مضمون روایت صخرهٔ خندق به دو بخش تقسیم می‎شود. اصل ماجرای پدیدآمدن صخرهٔ خندق و شکسته‌شدن آن توسط پیامبر(ص) سند معتبر دارد، اما علاوه‌بر اشکالات متنی، اسناد تمامی نقل‌هایی که مژدهٔ فتح سرزمین‌ها را به پیامبر(ص) نسبت می‌دهند، نامعتبر است.