فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از چالش‌های مهم در علم هیدرولوژی،‏ بررسی وجود خصوصیات مختلف در مقیاس‌های زمانی گوناگون است. با در نظر گرفتن رودخانه به‌عنوان سیستمی پویا و حساس به شرایط اولیه،‏ از طریق به‌کارگیری تحلیل‌های غیرخطی و آشوبی می‌توان به مطالعة رفتار دبی جریان رودخانه‌ها پرداخت. امکان وجود رفتار آشوبی در دبی جریان رودخانه دز،‏ در مقیاس‌های مختلف زمانی (روزانه،‏ ماهانه و فصلی) در ایستگاه هیدرومتری بامدژ طی دوره آماری 31 ساله (90-1360) بررسی شد و از چهار روش دینامیک غیرخطی 1) بازسازی فضای فاز،‏ 2) روش بُعد همبستگی،‏ 3) تعیین بزرگ‌ترین نمای لیاپانوف و 4) محاسبه نمای هِرست استفاده شد. برای برآورد دو پارامتر زمان تأخیر و بُعد محاط،‏ از روش میانگین اطلاعات متقابل (AMI)‎ و الگوریتم نزدیک‌ترین همسایه کاذب (FNN)‎ استفاده شد. نتایج به دست آمده،‏ نشان داد که زمان تأخیر برای داده‌های روزانه،‏ ماهانه و فصلی به ترتیب 80 روز،‏ 2 ماه و 2 فصل و بُعد محاط بهینه به ترتیب 10،‏ 3 و 1 است. در هر دو مقیاس روزانه و ماهانه،‏ به دلیل بُعد همبستگی غیرصحیح،‏ بزرگ‌ترین نمای لیاپانوف مثبت و نمای هرست مخالف 0.5،‏ دبی جریان رودخانه آشوبی است. با توجه به رفتار آشوبناک دبی جریان رودخانه دز در مقیاس‌های روزانه و ماهانه،‏ امکان و قابلیت پیش‌بینی دبی در این دو مقیاس وجود دارد؛ ولی در مقیاس فصلی،‏ به دلیل عدم وجود بُعد همبستگی،‏ رفتار جریان تصادفی به دست آمد.