اضمار و زیادت حرف «لا» در قرآن با بررسی چالشهای تفسیری آن
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
4 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
doi
10.22067/jquran.2022.67747.1006چکیده
حذف و زائدبودن برخی حروف در قرآن کریم ازجمله مباحث چالشبرانگیز در بین مفسران است. برخی علمای نحو، بین حذف و اضمار فرق قائل میشوند؛ حذف آن است که اثری از کلمهٔ محذوف در کلام نباشد، برخلافِ اضمار که در لفظ، پنهان؛ ولی در معنا، مدنظر است. نوشتار حاضر با روش توصیفیتحلیلی و رجوع به کتب تفسیری درصدد بیان آیاتی است که در آنها حرف «لا» مضمر یا زائد است و سپس اقوال گوناگون نحویان در خصوص آن آیات را بیان میکند و باتوجهبه بافت و سیاق کلام به تحلیل و بررسی آنها میپردازد.طبق بررسی کتب تفسیری و آرای نحویان، اضمار حرف «لا» به دو صورت قیاسی و سماعی است که فقط در آیهٔ 85 سورهٔ یوسف، قیاسی و در دیگر آیات، سماعی است. در آیات مدنظر، کوفیها به اضمار حرف «لا» و بصریها به تقدیرِ مضاف معتقدند. توجه به بافت و سیاق کلام، ازجمله موارد مهم در تفسیر و فهم متن است. درنظرگرفتن سیاق متن در آیاتی که حرف «لا» مضمر است، منجر به تأکید معنای کلام شده است. همچنین میتوان بدون اضمار حرف «لا» به ترجمه و معنایی صحیح از آیات دست یافت. زیادت حرف «لا» در قرآن بهمعنای بیهودهبودن آن در کلام نیست؛ بلکه باتوجهبه سیاق متن برای افادهٔ تأکیدِ نفی است.
