طراحی چارچوب برآیندهای ناشی از پدیداری دارایی‌های سایه (نامرئی) و نقض اعتمادِ شرعی سرمایه‌گذاران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

2 استاد، گروه حسابداری، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

3 استادیار، گروه حسابداری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران

4 استاد گروه حسابداری، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

5 استادیار، گروه حسابداری، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

doi
10.30497/ifr.2026.248767.1980
چکیده

در اقتصاد نوین در حال توسعۀ امروز، ظهور دارایی‌های نامرئی به عنوان بخشی از منافع پُربازدۀ غالباً پنهان برای شرکت‌ها شناخته می‌شود که بدلیل فقدان استانداردهای نهادی و نظارت‌های یکپارچه بر آن، به وقوع مشکلات عدیده‌ای در برابری منافع بین شرکت‌ها با ذینفعان منجر گردیده است. دارایی‌هایی که با استفاده از ساختارهای متنوعی از الگوریتم‌های فناورانه تا پشت پرده‌های حمایت سیاسی توانسته به بخشی از بدنۀ شرکت‌هایی بدل گردد، که سعی داشته‌اند از فرصت‌های پیش آمده نهایت استفاده را ببرند. لذا ماهیت پنهان این عایدات می‌تواند چالش‌هایی جدی برای شفافیت مالی به‌ویژه در کشورهای اسلامی، جایی که اعتماد شرعی و رعایت اصول اخلاقی اسلامی در سرمایه‌گذاری از اهمیت بالایی برخوردار است، ایجاد نماید. از این رو هدف این مطالعه، طراحی چارچوب برآیندهای ناشی از پدیداری دارایی‌های سایه (نامرئی) و تأثیر آن بر نقض اعتمادِ شرعی سرمایه‌گذاران می‌باشد. این مطالعه به لحاظ روش شناسی جزء پژوهش‌های آمیخته و اکتشافی می‌باشد که هدف آن علاوه بر بسط جنبه‌های برآیندی پدیداری دارایی‌های سایه (نامرئی) در بازار سرمایه از طریق تحلیل نظریه داده بنیاد و ارائه یک چارچوب نظری چندبُعدی، ارزیابی فازی شهودی ابعادِ شناسایی شده با محورهای اعتمادِ شرعی سرمایه‌گذاران است. لذا ابتدا از طریق اَبزار مصاحبه، نسبت به سه مرحله کدگذاری جهت دستیابی به ابعادِ چارچوب نظری برآیندهای پدیداری دارایی‌های سایه اقدام می‌شود، سپس با ارزیابی دلفی فازی، پایایی ابعاد جهت تعمیم به بستر بازار سرمایه مورد کنکاش قرار می‌گیرد تا در نهایت از ترکیب آن با اَبعادِ استانداردِ اعتماد شرعی سرمایه‌گذاران، بتوان نسبت به انجام فرآیندهای فازی شهودی اقدام نمود. نتایج مطالعه در بخش کیفی مبنی بر شناسایی برآیندهای ناشی از پدیداری دارایی‌های سایه، طی 13 مصاحبه حکایت از شناسایی 245 کد باز، 6 مولفه محوری و 3 مقوله ساختاری دارد. همچنین نتایج بخش کمّی مشخص ساخت، تحت «برآیندهای دارایی مبتنی بر ارز دیجیتال»، مهمترین عاملِ نقضِ اعتماد شرعی سرمایه‌گذاران، « انطباق ادراکی با اصل حلال شرعی در سرمایه‌گذاری» می‌باشد.