طراحی ابزار پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه اسلامی: بهکارگیری قرارداد آتی سبد اسناد خزانه اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
3 دانشآموخته کارشناسی ارشد ریاضیات کاربردی- مالی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران؛ تحلیلگر مالی خبره CFA
doi
10.30497/ifr.2026.249108.2004چکیده
در دنیا نهادهای مالی فعال در بازارهای پول و سرمایه از آتی نرخ بهره به منظور پوشش ریسک نوسانات نرخ بهره استفاده میکنند. ارزش پرتفوی سرمایهگذاری صندوقهای سرمایهگذاری و وام بانکها نمونههایی از مواردی هستند که تحت تأثیر نرخ بهره قرار میگیرند و نیاز به پوشش ریسک نرخ بهره دارند. ازآنجایی که دریافت و پرداخت بهره از نظر فقه اسلامی ممنوع است، استفاده از این ابزار در بازارهای سرمایه اسلامی مجاز نیست. مسئله این تحقیق عبارت است از: چه ابزار جایگزینی میتوان برای مدیریت ریسک نرخ سود (که در بازارهای مالی اسلامی مسامحتاً از نظر کارکرد مالی، مشابه بهره است) در چارچوب فقه امامیه در بازارهای مالی اسلامی ارائه داد؟در این تحقیق از استدلال فقهی استفاده شده و بهمنظور اعتبارسنجی راهحلِ ارائه شده، روش گروه کانونی اجرا شده است. خبرگان گروه کانونی شامل اعضای کمیته فقهی و اعضای کارگروه تخصصی فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار و پژوهشگران مالی اسلامی و مالی است. یافتهها و نتیجهگیری: از آنجایی که میتوان نرخ اسناد خزانه اسلامی را نرخ بدون ریسک در اقتصاد ایران در نظر گرفت، قرارداد آتی نرخِ سبدی از اسناد خزانه اسلامیِ مورد معامله در بازار سرمایه ایران، تقریباً میتواند آتی نرخ بهره در اقتصاد غربی را شبیهسازی کند. نهادهای مالی میتوانند بهمنظور پوشش ریسک نوسانات نرخ سود در بازار سرمایه ایران، از قرارداد آتی مبتنی بر سبد اسناد خزانه اسلامی استفاده نمایند. گروه کانونی ضمن تأکید بر رعایت الزامات استفاده از این ابزار، راهحل ارائه شده را از منظر فقهی تأیید کردند.
