فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پایداری منابع آب در حوزه‌های آبخیز، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران، یکی از چالش‌های اساسی توسعه پایدار و امنیت محیط‌زیستی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی مؤلفه‌های پایداری منابع آب در حوزه آبخیز رودخانه کر، با تأکید بر نقش موقعیت جغرافیایی (بالادست و پایین‌دست سد درودزن) و دیدگاه ذی‌نفعان (کارشناسان و کشاورزان) انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته شامل چهار مؤلفه اصلی: محیط توانمندساز، نهادها و مشارکت‌ها، ابزارهای مدیریت و تأمین مالی گردآوری شده است. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری t، من–ویتنی، فریدمن و تحلیل واریانس دوطرفه در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مؤلفه‌های پایداری در روستاهای پایین‌دست نسبت به مناطق بالادست در وضعیت مطلوب‌تری قرار دارند و بیشترین اختلاف میان دو ناحیه به شاخص‌های نهادها و مشارکت‌ها و ابزارهای مدیریت مربوط می‌شود. همچنین کارشناسان در مجموع ارزیابی مثبت‌تری از وضعیت پایداری نسبت به کشاورزان ارائه کردند، در حالی که کشاورزان چالش‌های عملی و اقتصادی را برجسته‌تر مطرح می‌کنند. مؤلفه تأمین مالی در هر دو منطقه کمترین امتیاز را کسب کرد که بیانگر ضعف در حمایت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری پایدار است. یافته‌ها بر ضرورت اتخاذ رویکردی مشارکتی، عدالت‌محور و بومی در مدیریت منابع آب تأکید دارند؛ به‌گونه‌ای که ضمن تقویت زیرساخت‌های نهادی و مالی، نقش ذی‌نفعان محلی در فرایندهای تصمیم‌گیری افزایش یابد. این مطالعه الگویی نوین و انسان‌محور برای ارزیابی پایداری منابع آب ارائه می‌کند که قابلیت تعمیم به سایر حوزه‌های آبخیز با شرایط مشابه را نیز دارد.