ارائه راهکارهای چالشهای مالی- اقتصادی پیادهسازی تکافل در ایران
نویسندگان
1 استاد، گروه اقتصاد مالی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، مدیریت مالی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشآموخته دکتری، 'گروه پژوهشی عمومی بیمه، پژوهشکده بیمه، تهران، ایران
4 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.30497/ifr.2025.247967.1960چکیده
1. مقدمه و هدفتکافل در سالهای اخیر در کشورهای اسلامی رشد چشمگیری داشته است. در ایران نیز گامهایی در جهت اجرای آن برداشته شده، اما پیادهسازی تکافل با چالشهایی روبهرو است. با این حال، تکافل از فواید متعددی برخوردار است. هدف این پژوهش، ارائه راهکارهایی برای حل چالشهای مالی– اقتصادی پیادهسازی تکافل در ایران است.2. مواد و روشهابرای شناسایی چالشها، ابتدا از روش پرسشنامه باز اکتشافی و تحلیل مضمون استفاده شد. بدینمنظور، پرسشنامههای باز میان خبرگان توزیع شد و نظرات آنان درباره چالشهای مالی– اقتصادی پیادهسازی تکافل در ایران جمعآوری شد. سپس پاسخهای خبرگان تحلیل مضمون و کدگذاری گردید. در ادامه، با بهرهگیری از روش دلفی، چالشهای استخراجشده بررسی، طبقهبندی و اعتبارسنجی شد و مهمترین چالشها مورد شناسایی قرار گرفت. برای ارائه راهکارهای سیاستی، ابتدا از مصاحبه عمیق و تحلیل تم استفاده شد. در مرحله نهایی، برای ارزیابی راهکارهای ارائهشده، ابتدا از روش دلفی و سپس از گروه کانونی بهره گرفته شد تا راهکارها اعتبارسنجی شده و راهکار نهایی برای رفع چالشها بهدست آید.3. یافتههای تحقیقبر اساس یافتههای پژوهش، مهمترین راهکار از دیدگاه خبرگان در روش دلفی، استفاده از متکافلان و مشارکتکنندگان کمریسک و حذف متکافلان پرریسک از طریق طبقهبندی ریسک افراد است.4. بحث و نتیجهگیریبا وجود چالشهای مالی– اقتصادی در مسیر پیادهسازی تکافل در ایران، راهکارهایی وجود دارد که قابلیت اجرایی دارند. بهطور کلی میتوان از انتشار اوراق تضمین و بهرهگیری از کمکهای دولتی و خیریهای برای رفع چالشهای مربوط به سرمایه پشتیبان استفاده کرد. همچنین پرداخت خسارتها در بازه زمانی طولانیتر و طراحی کارآمد محصولات و پرداخت خسارت از لایههای بالاتر موجب افزایش توانگری صندوق تکافل میشود. بهرهگیری از سازوکار سهمیهبندی در حق بیمهها و خسارتها و اجرای تکافل بر بستر بلاکچین نیز میتواند در ایجاد شفافیت و کاهش تقلبات بیمهای مؤثر باشد.