قرآن و تحول پارادایم‌های امنیتی؛ مرجعیت علمی در تدوین مبانی جامعه‌شناختی مطالعات امنیت

نویسندگان
doi
چکیده

مطالعات امنیت در پارادایم‌های مسلط جهانی، بر پایه جهان‌بینی سکولار، اومانیستی و عقلانیت ابزاری استوار شده و در تبیین ابعاد متعالی، معنوی و اخلاقی امنیت ناتوان هستند. این رویکردها با محوریت انسان به عنوان غایت هستی، از جنبه‌های وحیانی غفلت کرده و قادر به حل ریشه‌ای بحران‌هایی مانند تروریسم، نابرابری اقتصادی و بحران هویت نیستند. این پژوهش با هدف تبیین مرجعیت علمی قرآن کریم به عنوان منبعی جامع و پویا برای تولید دانش در حوزه جامعه‌شناسی امنیت، از روش‌های تحلیل محتوای جهت‌دار و تفسیر موضوعی ساختاریافته بهره برده است. یافته‌ها نشان می‌دهد قرآن کریم قادر به ارائه «نظریه امنیت توحیدی» است که در هسته مرکزی آن، رابطه ارگانیک «ایمان، عدالت و اخلاق» به عنوان شرط لازم برای تحقق امنیت پایدار قرار دارد. دستاورد نوآورانه این پژوهش، طراحی «الگوی پنج‌لایه‌ای امنیت توحیدی» در سطوح اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. این الگو چارچوبی نظام‌مند و کاربردی برای تحلیل، سنجش و مدیریت امنیت در جوامع اسلامی فراهم می‌آورد و می‌تواند در تقابل با پارادایم‌های سکولار، مبانی نظری بدیع و راهکارهای پایدار ارائه دهد.