ارزیابی اثرات اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی میدان گازی مختار بر حکمرانی انرژی
نویسندگان
1 گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 گروه حکمرانی انرژی، دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jnrg.2026.393625.1032چکیده
ایران، با وجود برخورداری از منابع گسترده انرژی، با چالش ناترازی انرژی و توسعه نابرابر منطقهای مواجه است. توزیع نامتوازن منابع و فرصتهای اقتصادی و اجتماعی، موجب افزایش فقر و محدودیتهای توسعه در برخی مناطق شده است. استان کهگیلویه و بویراحمد، با ذخایر غنی گاز طبیعی و نرخ بالای بیکاری، نمونهای روشن از این نابرابریهاست. میدان گازی مختار، بهعنوان یکی از منابع راهبردی کشور، میتواند فرصت بالقوهای برای جبران ناترازی انرژی و ارتقای توسعه محلی فراهم کند. این مطالعه با استفاده از تحلیل دادههای میدانی و چارچوب MCDA/ELECTRE III، آثار اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی توسعه و عدم توسعه میدان گازی را بررسی کرد. یافتهها نشان دادند که گزینههای توسعه کامل و توسعه محدود، بیشترین مزایای اقتصادی و اجتماعی را فراهم میکنند؛ از جمله افزایش درآمد خانوار، اشتغال، توسعه زیرساختها و توانمندسازی مهارتی. با این حال، آسیبهای محیطزیستی و اجتماعی نیز، بهویژه آلودگی هوا و آب، فرسایش خاک و تخریب پوشش گیاهی، بهطور قابل توجهی افزایش مییابد. گزینه عدم توسعه، از نظر محیطزیستی و اجتماعی کمترین آسیب را دارد، اما مزایای اقتصادی و اجتماعی را نیز از بین میبرد. تحلیل ادراک جوامع محلی نشان داد که برداشتها به درآمد، سطح تحصیلات و نوع شغل پاسخدهندگان بستگی دارد و دو پارادایم کلی را آشکار میکند: پارادایم حمایتی که بر منافع اقتصادی و فرصتهای شغلی تمرکز دارد، و پارادایم انتقادی که بر پیامدهای منفی محیطزیستی و اجتماعی تأکید میکند. این مطالعه بر لزوم مشارکت فعال جوامع محلی در تصمیمگیریها، توزیع عادلانه منافع و مدیریت پیامدهای محیطزیستی تأکید دارد و نشان میدهد که اتخاذ رویکرد عدالتمحور، همراه با برنامههای توانمندسازی محلی، میتواند توسعه پایدار و فراگیر انرژی را تسهیل کند. یافتهها چارچوبی ارزشمند برای طراحی سیاستهای انرژی ارائه میدهند که هم منافع اقتصادی و اجتماعی را افزایش میدهد و هم آثار منفی محیطزیستی و اجتماعی را کاهش میدهد و در نهایت به کاهش ناترازی انرژی در ایران کمک میکند.
