فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دانشجویان به‌عنوان سرمایه‌های انسانی نقش بسیار مهمی در توسعۀ اقتصادی و اجتماعی یک کشور دارند. مهاجرت مجازی، به‌عنوان شکل نوین مهاجرت، فرایندی است که طی آن، افراد به‌ویژه نخبگان علمی، بدون آنکه جابه‌جایی فیزیکی داشته باشند، از طریق پلتفرم‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی علمی در محیط‌های پژوهشی و حرفه‌ای کشورهای دیگر مشارکت می‌کنند. پژوهش کمی حاضر با هدف بررسی تمایل به مهاجرت مجازی و عوامل آن در میان ۳۷۶ دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز در سال 1404 انجام گرفت. نمونه با استفاده از روش‌های طبقه‌ای متناسب با حجم و تصادفی سیستماتیک انتخاب شد. داده‌ها از طریق پرسشنامۀ ساخت‌یافته جمع‌آوری شدند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد سواد دیجیتال، احساس محرومیت نسبی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی علمی تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تمایل به مهاجرت مجازی دارند. دانشجویان دکتری در مقایسه با دانشجویان کارشناسی ارشد تمایل کمتری به مهاجرت مجازی از خود نشان دادند. یافته‌ها نقش کلیدی عوامل شناختی، روانی و فناورانه در شکل‌گیری مهاجرت مجازی را برجسته کردند که می‌تواند جایگزینی برای تحرک فیزیکی نخبگان علمی در شرایط محدودیت‌های ساختاری کشور باشد. ارتقای سواد دیجیتال و فراهم‌کردن فرصت‌های همکاری علمی بین‌المللی می‌تواند به هدایت هدفمند مهاجرت مجازی نخبگان، حفظ استعدادها و افزایش بهره‌وری سرمایۀ انسانی کشور کمک کند.