ارائه شبکه مضامین چالشهای ناظر به تشکیلات داخلی صندوقهای قرضالحسنه
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران؛ و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیهالسلام
2 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران؛ و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیهالسلام
3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران؛ و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق علیهالسلام
doi
10.30497/ifr.2025.248307.1967چکیده
1. مقدمه و هدفصندوقهای قرضالحسنه بهعنوان یکی از نهادهای مهم در تأمین مالی خرد و پشتیبانی از اقشار کمدرآمد، نقش مؤثری در تسهیل دسترسی به منابع مالی در خارج از نظام بانکی رسمی ایفا میکنند. با این حال، این صندوقها با چالشهایی در ساختار و فرآیندهای داخلی مواجهاند که میتواند کارایی و اثربخشی آنها را کاهش دهد. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل جامع چالشهای ناظر به تشکیلات داخلی صندوقهای قرضالحسنه و ارائه چارچوبی منسجم برای تبیین این چالشها است.2. مواد و روشهااین پژوهش از نوع کاربردی بوده و با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل مضمون انجام شده است. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان علمی و ۳۱ نفر از مسئولان اجرایی صندوقهای قرضالحسنه گردآوری و بهوسیله نرمافزار MAXQDA تحلیل شد. در فرآیند تحلیل، ۲۲۹ کد اولیه استخراج و پس از تجمیع و پالایش، به ۱۳۸ مضمون پایه، ۳۱ مضمون سازماندهنده و در نهایت ۶ مضمون فراگیر تبدیل گردید. شبکه مضامین نیز بهمنظور تبیین ساختار مفهومی چالشها ترسیم شد.3. یافتههای تحقیقیافتهها نشان میدهد چالشهای داخلی صندوقهای قرضالحسنه در شش حوزه اصلی قابل طبقهبندی هستند: ۱) تخصیص منابع، ۲) ساختار و مدیریت، ۳) تجهیز منابع، ۴) نرمافزار حسابداری، ۵) درآمدزایی و پوشش هزینهها، و ۶) گزارشدهی و اطلاعرسانی. این چالشها در ارتباط با هم، بر کارکرد مالی و اجتماعی صندوقها تأثیر میگذارند و میتوانند پایداری فعالیت آنها را تحتتأثیر قرار دهند.4. بحث و نتیجهگیرینتایج پژوهش بیانگر آن است که استمرار و توسعه صندوقهای قرضالحسنه نیازمند اصلاحات چندبعدی در ساختارهای مدیریتی، سازوکارهای تجهیز و تخصیص منابع، زیرساختهای فناوری اطلاعات، مدلهای درآمدی و نظام گزارشدهی است. بنابراین، تدوین سیاستهای حمایتی و نظارتی هدفمند و همچنین ایجاد سازوکارهای اجرایی استاندارد، میتواند در ارتقای پایداری و کارآمدی این نهادهای مالی مؤثر باشد.
