فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: مهارت‌های نرم یکی از مهمترین مؤلفه‌های موردتوجه برنامه درسی هر رشتۀ دانشگاهی به‌ویژه رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی است. در همین راستا، این پژوهش با هدف شناسایی مهمترین مهارت‌های نرم برای موفقیت شغلی و اتمام تحصیلات دانشگاهی دانشجویان رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی انجام‌شده است. روش‌ها: سه رویکرد روش‌شناختی مختلف وجود دارد که هرکدام در شرایط خاص خود مفید هستند. به‌عبارت‌دیگر، این ماهیت مسئله است که روش مناسب آن را تعیین می‌کند. از آنجایی‌که عوامل مختلفی بر طراحی برنامه درسی یک‌رشته تأثیر می‌گذارند، این امر باعث پیچیدگی آن می‌شود. افزون بر این، کتابداری و اطلاع‌رسانی ماهیت پیچیده و چندوجهی دارد، بنابراین می‌توان گفت که رویکرد آمیخته نسبت به دو رویکرد دیگر برای طراحی برنامه درسی این رشته مناسب‌تر است. در این پژوهش از رویکرد آمیخته برای شناسایی مؤلفه‌های مهارت‌های نرم در برنامه درسی رشته استفاده‌ شده است. جمع‌آوری داده‌ها شامل بررسی وب‌سایت‌های گروه‌های آموزشی رشته در 200 دانشگاه‌ برتر جهان برحسب پایگاه وبومتریکس، تجزیه‌وتحلیل ویدیوهای یوتیوب از کانال ایفلا و اساتید مشهور، بررسی پژوهش‌های منتشرشده و نمایه شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس، و انجام مصاحبه با 30 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی به‌ویژه دانشجویان دکتری و دانش‌آموختگان دکتری رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی و متخصصان این رشته از سراسر ایران بود. همچنین، اطلاعات کتاب‌شناختی 8000 متن مرتبط از پایگاه وب‌آوساینس گردآوری شد. در نهایت داده‌های گردآوری شده به نرم‌افزار مکس کیودا وارد و تجزیه‌وتحلیل شد. این رویکرد جامع پژوهشگران را قادر ساخت تا مؤلفه‌های مهارت‌های نرم در برنامه درسی رشته را تشخیص دهند. لازم به یادآوری است که برای توجه به اعتبار پژوهش، طرح پژوهش در اختیار چند تن از متخصصان رشته قرار گرفت و نکات پیشنهادی اصلاح و تائید نهایی شد. همچنین، مشروعیت اختلاط پارادایمی، سنتز در داده‌ها، روش و نظریه، مناسبت طرح پژوهش، اعتبار پژوهشگران، غرق شدن در داده‌ها و مشاهدات پیگیر، و حضور دائم در محیط پژوهش در نظر گرفته شد. افزون بر این، برای توجه به استقلال پژوهش، از روش بازبینی مجدد و مقایسۀ مداوم داده‌ها با نتایج استفاده شد. در نهایت، در این مقاله به نتایج مرتبط به مهارت‌های نرم مرتبط به رشته تأکید شده است. یافته‌ها: برنامه‌ درسی رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی را می‌توان به سه مهارت اصلی تقسیم‌بندی کرد، مهارت‌های نرم، مهارت‌های سخت، و مهارت‌های پژوهشی. در این مقاله به‌طور خاص به مهارت‌های نرم پرداخته‌شده که به مهارت‌های غیرتخصصی اشاره دارد که کسب آن‌ها موجب موفقیت در محیط‌ها و نقش‌های مختلف شغلی مرتبط به رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی می‌شود. در این پژوهش 18 مهارت نرم کلیدی نظیر انعطاف‌پذیری، مهارت‌های ارتباطی، سخنرانی در جمع، صبر، پذیرش، بی‌طرفی، خوش‌رویی، یادگیری مداوم، اخلاق حرفه‌ای، مهارت‌های بازاریابی، مهارت‌های مدیریتی، مهارت‌های فناورانه، کار گروهی، کار مستقل، شبکه‌سازی، کنجکاوی، علاقه‌مندی به تاریخ و دانش، و مدیریت جلسه شناسایی ‌شدند که برای متخصصان این رشته بسیار مهم هستند. این مهارت‌ها صرف‌نظر از نقش اطلاعاتی خاص یا محیط کاری ارزش قابل‌توجهی دارند. همۀ موارد یادشده برای دانشجویان ضروری هستند، بنابراین بایستی در برنامه درسی رشته بدان‌ها توجه شود. نتیجه‌گیری: برنامه درسی نباید صرفا نظریه و مدل‌ها را در اولویت قرار دهد. طراحان برنامه درسی باید اطمینان حاصل کنند که دانشجویان به مهارت‌های دنیای واقعی لازم برای موفقیت، به‌ویژه مهارت‌های نرم مانند مهارت‌های ارتباطی و کار گروهی مجهز هستند. ازاین‌رو، توجه جدی به کارآموزی‌ها، شرکت در کارهای انجمنی، پژوهش‌های گروهی، ارائه‌های کلاسی، دروس زبان‌های مختلف برای تقویت مهارت‌های نرم دانشجویان این رشته الزامی است. به‌هرحال پژوهش‌های بیشتری نیاز است تا اهمیت مهارت‌های نرم در رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی را نشان داده و به چگونگی یاددهی این مهارت‌ها بپردازند. به‌بیان‌دیگر، نیاز به پژوهش‌هایی است که دربارۀ چگونگی ادغام مهارت‌های نرم به رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی را بحث کند.