فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئولیت‌پذیری، مؤلفه‌ای کلیدی در تربیت اخلاقی، برای پرورش انسان‌هایی متعهد و وظیفه‌شناس در ابعاد فردی، اجتماعی و اعتقادی، به‌ویژه در دوره ابتدایی اول، حیاتی است. هدف پژوهش حاضر طراحی مدل فرایندی آموزش مسئولیت‌پذیری به دانش‌آموزان این دوره براساس منابع اسلامی بوده است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی استقرائی است. مراحل شامل خوانش اولیه، کدگذاری باز، شناسایی مضمون‌های پایه و سازمان‌دهنده، روایی‌یابی و تفسیر نهایی بود. یافته‌ها در سه گام ارائه شدند: 1) زمینه‌های دستیابی شامل زمینه‌های شناختی (شناخت خدا، خود، دیگران، حق و باطل)، گرایشی (انگیزه، عزت‌نفس، اعتمادبه‌نفس، حس مراقبت) و رفتاری (عزم، وفای به عهد، صداقت، انصاف، غیرت)؛ 2) مؤلفه‌های فرایندی شامل وظیفه‌شناسی، پاسخگویی، خیرخواهی، عاقبت‌اندیشی، اقدام جهادی، نگاه خوش‌بینانه، تعهد دینی، عمل به‌هنگام، خودجوشی و احساس کارآمدی؛ 3) دستاوردها شامل رشد درونی (رشد فردی: توانمندی درک نتایج اعمال، هدفمندی، انعطاف‌پذیری، مدیریت احساسات، ابتکار عمل، بردباری، مهارت‌های رهبری و کار تیمی، انضباط شخصی، مقبولیت اجتماعی، دوراندیشی، ایمان مخلصانه، خودکارآمدی؛ رشد اجتماعی: رضایت‌مندی اجتماعی، امید به زندگی، سازگاری با محیط، اعتمادسازی، پیشبرد اهداف جامعه، ایجاد ارزش‌های اجتماعی، خدمت به مردم، احترام به قوانین، دفاع از حقوق مردم، رفع نیازهای حقیقی؛ رشد معنوی: توسل، توکل) و رشد بیرونی (همدلی، همکاری و امید، الگو شدن، اتقان در عمل). این مدل، چارچوبی تلفیقی برای برنامه‌ریزان درسی، معلمان، والدین و مراکز تربیتی فراهم می‌کند تا نسلی مسئول و اثرگذار پرورش یابد.