حساسیت معلمان نسبت به قلدری سایبری: بررسی نقش ادراک اخلاق دیجیتال و آگاهی نسبت به امنیت داده‌های دیجیتال

نویسندگان

1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علوم‌تربیتی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

3 گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

doi
10.22091/stim.2025.11616.2184
چکیده

هدف: قلدری سایبری به مجموعه‌ای از رفتارهای آزاردهنده و تهاجمی اشاره دارد که با استفاده از ابزارهای دیجیتال انجام می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی حساسیت معلمان نسبت به قلدری سایبری و نقش ادراک اخلاق دیجیتال و آگاهی نسبت به  امنیت داده‌های دیجیتال در پیش­بینی آن انجام گرفت. روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع یک مطالعه همبستگی است. جامعۀ مطالعه شامل 2082 معلم دوره‌های تحصیلی شهر نورآباد در سال تحصیلی 1403-1402 است. حجم نمونه براساس جدول مورگان برابر با 324 نفر (185 معلم مرد و 139 معلم زن) بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. داده‌های پژوهش با استفاده از »پرسش‌نامۀ حساسیت نسبت به قلدری سایبری، تانریکولو، کینای و آریچاک (2013)«، »پرسش‌نامۀ ادراک اخلاق دیجیتال تورون (2014)« و »پرسش‌نامۀ آگاهی نسبت به امنیت داده‌های دیجتیال یلماز، شاهین و آکبولوت (2015)« جمع آوری شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌‌های پژوهش به استفاده از شاخص­های آمار توصیفی شامل درصد و فراوانی، و آمار استنباطی نظیر رگرسیون چندمتغیره، تی تک نمونه، تی هتلینگ، و ضریب همبستگی و با کمک از نرم‌افزار اس.پی.اس.اس نسخۀ 26 انجام شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد میانگین میزان حساسیت نسبت به قلدری سایبری برابر با 83/32 است. این مقدار بیشتر از میانگین فرضی (26) و مثبت و معنا‌دار (P < 0.01) است. میانگین میزان ادراک اخلاق دیجیتال برابر با 53/56 است. این مقدار کمتر از میانگین فرضی (112) است و معنا‌دار است (P < 0.01). میانگین میزان آگاهی نسبت به امنیت داده‌های دیجیتال برابر با 62/93 است. این مقدار کمتر از میانگین فرضی (96) است و معنادار نیست (P = 0.151)؛ بنابراین، می‌توان گفت که میزان حساسیت نسبت به قلدری سایبری و ادراک اخلاق دیجیتال معلمان دوره‌های تحصیلی شهر نورآباد مطلوب و میزان آگاهی نسبت به  امنیت داده‌های دیجیتال نامطلوب است. میزان حساسیت نسبت به قلدری سایبری، ادراک اخلاق دیجیتال، و آگاهی نسبت به  امنیت‌ داده‌های دیجیتال معلمان شهر نورآباد در سطح متوسطی قرار دارد. ضرایب معادلۀ پیش‌بینی حساسیت نسبت به قلدری سایبری براساس اخلاق دیجیتال و مؤلفه‌های آن نشان داد که از بین متغیرهای بررسی‌شده تنها مؤلفه‌های دقت و اعتماد به‌طور معنا‌داری واریانس متغیر حساسیت نسبت به قلدری سایبری را به‌صورت معنا‌دار پیش‌بینی می‌کنند، ضرایب تأثیر دقت B=-0/235 و اعتماد B=-0/206است و این نشان دهندۀ آن است که دقت و اعتماد رابطه منفی و معناداری با حساسیت نسبت به قلدری سایبری دارند. یعنی این دو مؤلفه به‌طور معنا‌داری سبب کاهش حساسیت نسبت به قلدری سایبری در معلمان شده‌اند. همچنین باتوجه به آمارۀ تی می‌توان گفت که مؤلفه‌های اعتماد و مالکیت با اطمینان 99% می‌توانند تغییرات مربوط به حساسیت نسبت به قلدری سایبری را در معلمان پیش‌بینی کنند. این متغیرها در مجموع 32 درصد از واریانس متغیر حساسیت نسبت به قلدری سایبری را پیش‌بینی می‌کنند. همچنین یافته­ها نشان‌دهندۀ رابطۀ بین حساسیت معلمان نسبت به قلدری سایبری با ادراک معلمان از اخلاق دیجیتال است. همچنین میزان حساسیت معلمان نسبت به قلدری سایبری براساس جنسیت تفاوت معناداری دارد و اینکه ادراک اخلاق دیجیتال به‌طور معناداری پیش‌بینی کننده حساسیت نسبت به قلدری سایبری است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که میزان حساسیت نسبت به قلدری سایبری، ادراک اخلاق دیجیتال، و آگاهی نسبت به  امنیت‌ داده‌های دیجیتال معلمان شهر نورآباد در سطح متوسطی بود؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود برای افزایش حساسیت نسبت به قلدری سایبری، ادراک معلمان از اخلاق دیجیتال، و آگاهی نسبت به  امنیت داده‌های دیجیتال، فضایی برای بحث و تبادل نظر درباره مسائل اخلاقی مرتبط با فناوری و استفاده از ابزارهای دیجیتال ایجاد شود تا به تقویت ادراک معلمان از این موضوعات کمک کند. نتایج این پژوهش نشان داد که بین حساسیت معلمان نسبت به قلدری سایبری، ادراک اخلاق دیجیتال، و آگاهی نسبت به  امنیت داده‌های دیجیتال برحسب جنسیت تفاوت معنا‌داری وجود دارد. در این راستا معلمان مرد به‌طور متوسط نسبت به زنان به قلدری سایبری حساس‌تر بودند. این نتیجه نشان می‌دهد که مردان در این زمینه نیاز به آگاهی و آموزش بیشتری دارند. معلمان زن نسبت به معلمان مرد به‌طور میانگین ادراک بالاتری از اخلاق دیجیتال داشتند. این نتیجه نشان می‌دهد که زنان به‌طور کلی به اصول اخلاقی استفاده از فناوری دیجیتال بیشتر توجه می‌کنند. همچنین معلمان مرد آگاهی بیشتری از امنیت داده‌های دیجیتال نسبت به معلمان زن داشتند. این نتیجه نشان می‌دهد که معلمان مرد معمولاً در امور مربوط به امنیت داده‌های دیجیتال توانمندی بیشتری دارند.