آموزش منطق فراتر از دوارزشی: تلفیق اعتباریات علامه طباطبایی و منطق فازی

نویسندگان

1 گروه آموزشی الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 استاد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.48310/riet.2025.20517.1515
چکیده

آموزش منطق با چالش‌های اساسی مواجه است؛ زیرا نه صرفاً با نمادها، بلکه با گزاره‌هایی در قالب مقدمات و نتیجه روبه‌رو است. منطق کلاسیک که بر اصل دوارزشی و قطعیت صدق یا کذب گزاره‌ها استوار است، در مواجهه با مفاهیم اعتباری و ارزشی، توان پاسخ‌گویی کامل را ندارد. این مفاهیم، به‌ویژه در حوزۀ اخلاق و تربیت، اغلب نسبی و وابسته به شرایط‌ بوده و به‌سادگی در قالب صدق یا کذب مطلق نمی‌گنجند. اندیشۀ اعتباریات‌ عملی در دیدگاه علامه طباطبایی، این نسبیت و سیّال بودن را به‌خوبی تبیین می‌کند و بر ماهیت انشایی و غیرضروری این گزاره‌ها تأکید دارد. از سوی دیگر، منطق فازی با پذیرش سطح خاکستری، رویکردی کارآمد برای مدل‌سازی و تحلیل چنین گزاره‌هایی فراهم می‌آورد. این مقاله با بررسی تطبیقی ظرفیت‌های منطق فازی و نظریۀ اعتباریات، الگویی تلفیقی برای آموزش منطق به دانشجویان الهیات ارائه می‌دهد. روش پیشنهادی، ضمن حفظ مبانی تحلیلی منطق کلاسیک، از انعطاف و پیوستگی منطق فازی بهره می‌گیرد و از این طریق، توانایی دانشجویان در تحلیل دقیق‌تر مفاهیم اعتباری عملی و ارزشی را ارتقاء می‌بخشد.