کاربست مدل یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری برای پذیرش کتابخانه مجازی (مورد مطالعه: دانشگاه علوم پزشکی کرمان)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران

2 دانشیار گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران (نویسنده مسئول).

3 استادیار گروه سلامت در بلایا و فوریت ها، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران.

4 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

doi
10.22091/stim.2025.11581.2179
چکیده

هدف: فناوری اطلاعات نقشی محوری در تحوّلات دانشگاه‌ها داشته و موجب تسهیل فرایندهای آموزشی و پژوهشی شده است. کتابخانۀ‌ مجازی مصداقی برای یک فناوری نوین اطلاعات است که می‌تواند نقش مهمی در دانشگاه‌ها ایفا کند. از طرفی، پذیرش و به‌کارگیری فناوری‌های جدید از سوی کاربران یکی از دغدغه‌های اصلی آن‌هاست. هدف از این پژوهش تعیین وضعیت یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری برای کتابخانۀ مجازی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در بین اعضای هیئت‌علمی است.روش: این پژوهش براساس روش گردآوری داده‌ها پیمایشی از نوع توصیفی- تحلیلی و از نظر زمانی مقطعی و از نظر هدف کاربردی است. جامعۀ آماری این پژوهش را کلیۀ اعضای هیئت‌علمی شاغل در دانشگاه علوم پزشکی کرمان در سال تحصیلی 1403-1402 تشکیل می‌دهد. روش نمونه‌گیری پژوهش حاضر، تصادفی- طبقه‌ای است؛ در آغاز به‌روشِ تصادفی، تعداد ابتدایی نمونه با استفاده از جدول مورگان تعیین (220 نفر)، سپس بر اساس تعداد اعضای هیئت‌علمی هر دانشکده، سهم هر دانشکده مشخص شد. ابزار گردآوری داده‌های پژوهش پرسش‌نامه‌ای مبتنی‌بر مدل یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری ونکاتش و همکاران است که شامل بخش‌های جمعیت‌شناختی و سنجش یکپارچگی پذیرش و استفاده از فناوری در قالب 21 سؤال و شش مؤلفۀ انتظار عملکرد، انتظار تلاش، شرایط اجتماعی، شرایط تسهیل‌گر، نیت استفاده، و استفاده در عمل می‌شود. برای آزمون فرضیات پژوهش از روش تحلیل مسیر در قالب مدل معادلات ساختاری استفاده شد. نرم‌افزار استفاده‌شده برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، نسخۀ 23 نرم‌افزار اس.پی.اس.اس و اسمارت‌پی.ال.اس بود.یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمدۀ پژوهش مبتنی‌بر مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که انتظار عملکرد و وجود شرایط تسهیل‌گر، تأثیر مثبت و معناداری بر نیت استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی داشته‌اند (005/>P-value). همچنین نیت استفادۀ اعضای هیئت‌علمی و انتظار عملکرد آن‌ها، بر رفتار واقعی استفاده از کتابخانۀ مجازی تأثیر مثبت و معناداری داشته‌ است (005/>P-value). با این حال مشخص شد انتظار تلاش و شرایط اجتماعی نتوانسته‌اند بر نیت و رفتار استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی تأثیر معناداری داشته باشند (005/<P-value).نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که در پذیرش و استفادۀ اعضای هیئت‌علمی از کتابخانۀ مجازی، عواملی همچون انتظار عملکرد و شرایط تسهیل‌گر نقش مهم و تعیین‌کننده‌ای دارند، اما عواملی مانند انتظار تلاش و شرایط اجتماعی تأثیر چندانی بر پذیرش و استفاده از کتابخانۀ مجازی از سوی اعضای هیئت‌علمی نداشته‌اند. بنابراین برای افزایش پذیرش و استفاده از کتابخانۀ مجازی، باید بر عواملی مانند انتظار عملکرد و شرایط تسهیل‌گر تمرکز شود.