طراحی مدل میز امانت هوشمند با استفاده از فناوری آینه جادویی
نویسندگان
1 کتابدار، کتابخانه دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 سرپرست کتابخانه کمیسیون ملی یونسکو- ایران و کتابدار کتابخانه جندی شاپور(ایران مال)، تهران، ایران
doi
10.22091/stim.2026.12294.2212چکیده
هدف: این پژوهش با هدف طراحی مدلی هوشمند برای میز امانت و فعالیتهای آن و فرایندهای امانت انجام شده است. علاوهبر موارد گفتهشده، خودکارسازی فرایندهای تشخیص کاربر، امانت منبع به کاربر، بازگشت منبع به کتابخانه، قرارگیری منبع در نظم ردهای خود در قفسه، و کمک به فرایند رفخوانی مواردی هستند که بهعنوان اهداف فرعی این پژوهش درنظر گرفته شدند.روش پژوهش: پژوهش حاضر پژوهشی کاربردی است و از نظر رویکرد، کیفی بوده و از نظر روش، فراترکیب با رویکرد هفت مرحلهای سندلوسکی و باروسو است. در ابتدا 167 مقاله بازیابی شد و با استفاده از رویکرد هفت مرحلهای در نهایت 27 مقاله با پژوهش حاضر مطابقت داشت و در این پژوهش استفاده شد. در مرحلۀ اول از ابزار سیاهۀ وارسی برای جمعآوری دادهها استفاده شد و شاخصهای مستخرج با استفاده از تکنیک دلفی فازی تکمیل و اعتباریابی شدند. برای روایی و پایایی، ادبیات در ارتباط با موضوع پژوهش بررسی و همچنین، نظر خبرگان در ارتباط با ویژگیهای میز امانت هوشمند دریافت شد. جامعۀ بخش دلفی را 10 نفر از متخصصان حوزه علم اطلاعات و پنج نفر از متخصصان حوزۀ هوشمصنوعی و فناوری اطلاعات تشکیل میدهند.یافتهها: فراترکیب یافتههای پژوهشهای پیشین، به شناسایی ۵۱ کد مفهومی، ۱۰ بُعد موضوعی، و ۶ شاخص کلیدی منجر شد که از این میان مؤلفههای چارچوب اصلی طراحی میز امانت هوشمند شامل فناوری، فرایندهای هوشمند، تعامل و تجربه کاربری، مدیریت و امنیت، توسعه و همکاری، و بهکارگیری فناوریهای نوآورانه میشوند.نتیجهگیری: بهکارگیری هوشمصنوعی در فرایند امانت کتابخانهها ضرورت ویژهای دارد، زیرا این فناوری میتواند به بهبود کارایی، دقت، و تجربۀ کاربری کمک کند. با اتوماسیون فرایندهای امانتگیری و بازگشت کتاب، هوشمصنوعی قادر است زمان انتظار کاربران را کاهش دهد و به کارمندان اجازه دهد تا بر وظایف مهمتری تمرکز کنند. همچنین، با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته، سیستمهای هوشمصنوعی میتوانند الگوهای استفاده از منابع را تحلیل کرده و خدمات شخصیسازیشدهای ارائه دهند که نیازهای خاص هر کاربر را برآورده سازند. این قابلیتها نهتنها موجب افزایش رضایت کاربران میشود، بلکه به مدیریت بهینه منابع و تصمیمگیریهای استراتژیک در کتابخانهها نیز کمک میکنند، بهویژه در دنیای امروز که نیاز به نوآوری و پاسخگویی سریع به تغییرات اطلاعاتی اهمیت بیشتری یافته است.
