فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: در میان خروجی‌های متعدد پژوهشی دانشگاه‌ها، توجه بیشتری معطوف مقالات منتشر شده است. در دانشگاه‌های اروپا و آمریکا، تعداد مقالات منتشر شده در یک سال از سوی یک عضو هیئت علمی، نشانۀ موفقیت حرفه‌ای او به شمار می‌آید. هدف از این مطالعه، بررسی میزان آشنایی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور دزفول با نقش فراداده (متادیتا) در رؤیت‌پذیری مقالات در محیط وب است. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است که به روش پیمایشی و با رویکرد توصیفی انجام شده است. جامعۀ این پژوهش، تمامی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور دزفول که 82 عضو هستند، است که به دلیل حجم کم جامعه، روش سرشماری انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه است که شامل اطلاعات جمعیت‌شناختی و 53 گویه در سه بخش می‌شود. بخش نخست، که مربوط به فراداده است، برگرفته از پرسش‌نامۀ متادیتا 2020 (کایزر [1]و همکاران، 2021)؛ بخش دوم که مربوط به رؤیت‌پذیری است و نیز بخش سوم که مربوط به استفاده از فراداده و عناصر فراداده‌ای در نرم‌افزار وُرد است، محقق‌ساخته هستند که سؤالاتی را در راستای پاسخ به پرسش‌های پژوهش دربرمی‌گیرند. روایی پرسش‌نامه، با سنجش روایی صوری و محتوایی، تأیید شد. نتایج حاصل از آزمون پایایی پرسش‌نامه، با استفاده از آلفای کرونباخ در هر بخش به ترتیب 86/0، 81/0 و 77/0 به‌ دست آمد و تأیید شد. برخی از گویه‌ها، براساس مقیاس پنج گزینه‌ای لیکرت؛ برخی گویه‌ها دارای گزینه‌هایی برای اولویت‌دهی؛ و برخی گویه‌ها دارای پاسخ بله و خیر هستند. داده‌ها به نرم‌افزار اکسل منتقل شد و با استفاده از آمار توصیفی، تجزیه‌وتحلیل شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد حدوداً نیمی از اعضای هیئت‌علمی، کلمات فراداده، ابَرداده و متادیتا را ندیده یا نشنیده‌اند و مفهوم این کلمات برای بیشتر اعضای هیئت‌علمی، واضح و روشن نیست. همچنین یافته‌ها حاکی از این است اکثر اعضای هیئت‌علمی (حدود 75 درصد)، ذهنیت صحیحی از مفهوم فراداده نداشتند و فقط حدود 25 درصد از آن‌ها با مفهوم فراداده، آشنایی نسبی داشتند. همچنین نتایج نشان داد مهم‌ترین فقره‌های اطلاعاتی از نظر اعضای هیئت‌علمی برای دسترس‌پذیر ساختن مقالات یا به‌هنگام جست‌وجوی مقالات و یا تصمیم‌گیری در مورد مطالعه یا دانلود یک مقاله، به‌ترتیب عنوان، نویسنده، وابستگی سازمانی، چکیده، و تاریخ نشر مقاله است. اعضای هیئت‌علمی پیش از استفاده از یک اثر پژوهشی، برای درک و پذیرش و یا نپذیرفتن آن اثر، به عنوان، فرمت، و اندازه و حجم آن اثر، اهمیت زیادی می‌دهند و تصمیم به استفاده یا استفاده نکردن از آن می‌گیرند. نتایج نشان می‌دهد که میزان تمایل و علاقۀ اعضای هیئت‌علمی نسبت به انتشار مقالات خود و همکاری با محققین داخلی و خارجی در تألیفات خود، در سطح بالایی است و نیز آشنایی بالایی را با پایگاه‌های اطلاعاتی علمی گوگل اسکالر، ریسرچ گیت، و اُرکید اظهار داشتند. همچنین مواردی که استفاده و به‌کارگیری آن‌ها منجر به رؤیت‌پذیری بیشتر می‌شود از سوی نیمی از اعضای هیئت‌علمی به ‌کار گرفته می‌شود و نیمی از آن‌ها با برخوردار نبودن از پروفایل کاربری یا شناسه در پایگاه های اطلاعاتی و شبکه‌های اجتماعی علمی، رؤیت‌پذیری خود را کاهش می‌دهند. مشخص شد که بیشتر اعضای هیئت‌علمی برای نگارش مقالات خود، به‌صورت روزانه و متناوب از نرم‌افزار وُرد استفاده می‌کنند. همچنین، تعداد زیادی از اعضای هیئت‌علمی در نگارش مقالات خود با استفاده از نرم‌افزار وُرد، از انواع مختلف فراداده‌ها (توصیفی، ساختاری، اجرایی، یا مدیریتی)، استفاده نمی‌کنند یا آن‌ها را بسیار کم به‌ کار می‌برند که این منجر به نمایه‌سازی نشدنِ صحیح مقاله در موتورهای کاوش و پایگاه‌های اطلاعاتی و در نهایت، کاهش رؤیت‌پذیری می‌شود. در پایان مشاهده شد که بیشتر اعضای هیئت‌علمی، با عناصر اصلی تولید فراداده در این نرم‌افزار آشنا نیستند و آن‌ها را به ‌کار نمی‌برند.     نتیجه‌گیری: آن‌چه از یافته‌ها، نتیجه می‌شود این است که آشنا نبودنِ اعضای هیئت‌علمی با مفهوم فراداده و نیز به‌کار نبردن آن در نگارش مقالات خود و انتشار آن در محیط وب منجر به نمایه‌سازی نشدنِ صحیح مقالات در موتورها و پایگاه‌‌های کاوش و در نتیجه کاهش رؤیت‌پذیری مقاله و پدیدآور آن می‌شود. پیشنهاد می‌شود با برگزاری کارگاهی برای اعضای هیئت‌علمی، در مورد فراداده و مفهوم و انواع آن و نیز تشریح مفهوم فراداده به‌عنوان یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در افزایش رؤیت‌پذیری، و همچنین نحوۀ به‌کارگیری آن در نرم‌افزار وُرد، با این واژه و کاربرد آن، بیشتر آشنا شوند.