تحلیل نقش انگیزه ها و فرهنگ سازمانی بر قصد اشتراک دانش در جهت تسهیم دانش آنلاین

نویسندگان

1 گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 گروه مدیریت، دانشکده مدیریت اقتصاد و حسابداری ، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

3 گروه مدیریت، دانشکده مدیریت اقتصاد و حسابداری ، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

doi
10.22091/stim.2025.11115.2140
چکیده

هدف: اهمیت تسهیم دانش برای یک سازمان قابل ‌انکار نیست. از طرفی بدون انگیزش، انتظار انجام رفتار تسهیم دانش دشوار است. در عصر اقتصاد دانش‌بنیان، دانش به دارایی مهم شرکت‌ها تبدیل‌شده است. اهمیت به اشتراک‌گذاری دانش در میان کارکنان به‌خوبی مستند شده ‌است. به اشتراک‌گذاری دانش نه‌تنها با بهبود عملکرد سازمانی مرتبط است، بلکه تأثیر مثبتی بر همکاری میان کارکنان، کارایی تصمیم‌گیری، خلاقیت و نوآوری آن‌ها دارد. همة این‌ها عناصر مهمی هستند که به برتری یک سازمان به‌ویژه در محیط رقابتی کسب‌وکار امروز، کمک می‌کنند. برانگیختن موفقیت‌آمیز کارکنان برای به اشتراک‌گذاری دانش می‌تواند به سازمان کمک کند تا مزیت رقابتی خود را افزایش داده و حفظ کند. بدین‌منظور هدف این پژوهش تحلیل نقش انگیزه‌ها و فرهنگ‌سازمانی بر قصد اشتراک دانش در جهت تسهیم دانش است. روش‌شناسی: پژوهش از  نظر هدف جزء پژوهش‌های کاربردی است. از لحاظ روش در دستة پژوهش‌های توصیفی- هم‌بستگی قرار می‌گیرد. جامعة آماری این پژوهش 220 نفر از کارکنان شرکت کاشی ارم اردکان است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 140 نفر به دست آمد که پرسش‌نامه به‌شیوة الکترونیک در وب‌سایت پرس‌لاین طراحی شد و لینک آن با استفاده از شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های کاری موجود در این شبکه‌ها در اختیار کارکنان قرار گرفت. به این دلیل که متغیرهای پژوهش در کل سازمان قابل ‌بررسی و مربوط به طبقة خاصی از سازمان نبود، از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده برای نمونه‌گیری استفاده شد. پس از توزیع پرسش‌نامه تعداد 127 پرسشنامه کامل برگشت داده شد که تجزیه‌وتحلیل شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامة استاندارد انگیزة بیرونی، انگیزة درونی، و قصد اشتراک دانش ، پرسش‌نامة اهدا و جمع‌آوری دانش و پرسش‌نامة فرهنگ‌سازمانی است. برای پردازش داده‌های آماری مربوط به پرسش‌نامه از نرم‌افزار SPSS نسخة 22 و نرم‌افزار PLS نسخة 3 استفاده‌شده است. یافته‌ها: فرضیه‌ها به‌روش مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار PLS آزمون شدند. یافته‌ها نشان‌می‌دهد که انگیزش درونی بر قصد اشتراک دانش آن‌لاین (96/1<T)، قصد اشتراک دانش آن‌لاین بر اهدا و جمع‌آوری دانش تأثیر مثبت و معناداری (96/1<T) ندارد. نقش تعدیل‌گر انگیزش بیرونی بر رابطه بین انگیزش درونی و قصد اشتراک دانش معنادار نبود (96/1>T). همچنین فرهنگ‌سازمانی به‌طور مثبت رابطة بین انگیزش درونی و قصد اشتراک دانش را تعدیل می‌کند. درنهایت نقش میانجی قصد اشتراک دانش بر رابطة بین انگیزة درونی و اهدا و جمع‌آوری دانش تائید شد (96/1<T). نتیجه‌گیری: بدون انگیزش، انتظار انجام رفتار تسهیم آن‌لاین دانش دشوار است. برای تشویق کارمندان به مشارکت در تسهیم دانش، درک انگیزش کارکنان برای سازمان‌ها بسیار مهم است. به‌عبارتی زمانی که تسهیم دانش رضایت شخصی کارکنان را در پی داشته‌باشد، قصد اشتراک دانش آن‌لاین تسهیل می‌شود. در شرکت کاشی ارم اردکان انگیزه‌های بیرونی مانند پاداش‌های ملموس نمی‌توانند رابطة انگیزة درونی و قصد اشتراک دانش را به‌طور منفی تعدیل کنند. از آنجا که تغییر انگیزش درونی دشوار است، سازمان‌ها اغلب فرهنگ‌سازمانی را برای تسهیل تسهیم آن‌لاین دانش تقویت می‌کنند. به نظر می‌رسد در شرکت کاشی ارم انگیزه‌های درونی مانند خودکارآمدی کارکنان و رضایت آن‌ها از خود، قصد اشتراک دانش را در کارکنان افزایش داده و از این راه باعث می‌شود کارکنان انگیزة بیشتری برای انتقال دانش و تجربیات خود به همکاران داشته‌باشند. وقتی کارکنان با رضایت ذاتی و علاقة شخصی قصد اشتراک دانش به‌شیوة آن‌لاین داشته‌باشند، انگیزة جمع‌آوری دانش افزایش می‌یابد. وقتی کارکنان شرکت کاشی ارم اردکان به‌طور داوطلبانه خواستار تسهیم دانش به‌شیوة آن‌لاین باشند، می‌توانند تجربیات و دانش خود را به دیگر کارکنان منتقل کنند و ازاین‌رو اهدای دانش افزایش پیدا می‌کند.