فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف: هدف این نوشتار تدوین چارچوبی برای تحول در برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانش­شناسی و طراحی یک برنامۀ درسی پیشنهادی برای این رشته بوده است. دستیابی به این هدف پیش از هر چیز مستلزم نقد برنامه­های درسی موجود است. از جمله پرسش­های کلیدی که این پژوهش به دنبال پاسخگویی به آن­ها بوده، این است که چگونه می­توان برنامه­های قبلی و فعلی را مورد بازاندیشی و بازنگری قرار داد و یک برنامۀ کارآمد و منسجم نوین طراحی و تدوین کرد؟ برای این منظور ابتدا لازم است بدانیم که وضعیت برنامه­های آموزشی فعلی چگونه است؟ چه نقدهایی به این برنامه­ها وارد است؟ مهم­ترین این نقدها کدامند؟ این نقدها را چگونه می­توان دسته­بندی و مرتب کرد؟ ابعاد و جزئیات هر یک از این نقدها چیست؟ و چگونه می­توان با مرتب کردن این نقدها، خطوط اصلی بازاندیشی و بازنگری و معیارها و شاخص­های آن را شناسایی و ترسیم کرد؟ روش‌شناسی: روش پژوهش در این پژوهش کتابخانه­ای و مبتنی بر نقد و تحلیل متون و دیدگاه­ها و خلاقیت مبتنی بر مطالعات فلسفی و عمیق در حوزة آموزش و برنامه­های آموزشی است. یافته‌ها: ابتدا با طرح دقیق و همه­جانبۀ مسئله، مهم­ترین چالش­ها و سؤالاتی که در این زمینه وجود دارد، به گونه­ای روش­مند و نظام­مند دسته­بندی و تدوین شدند. قدم بعدی نقد و بررسی وضعیت برنامه­های درسی موجود و شناسایی و تحلیل محورهای عمدۀ نقد و جزییات آن بود. در ادامه، شبکه­ای از واژگان پربسامد در گفتارهای روزمرۀ دغدغه­مندان دانشگاهی ترسیم شد که بیانگر کلیدی­ترین مفاهیم در مورد دوره­های آموزشی کارآمد و مورد نیاز امروز و آینده است. این اصطلاحات و کلمات پرتکرار تا حدودی تکلیف گفتمان غالب و پیامدهای آن برای دروس آموزشی را روشن می­کند. سپس، معیارها و شاخص­های تحول در تناظر با محورهای عمدۀ نقد، شبکه­ی واژگانی و گفتمان غالب، شناسایی و دسته­بندی شدند. در همین راستا، دروس عمومی، پایه، و تخصصی با توجه به معیارها و شاخص­های تعیین­کنندۀ مسیر تحول، نقد و بررسی و بازاندیشی و بازنگری شدند و دروس پیشنهادی، برای دوره­های آموزشی پایه، عمومی، تخصصی الزامی (اجباری)، و اختیاری و حتی فناورانه و کارآفرینانه، که در واقع و به ترتیب ادامۀ دروس الزامی و اختیاری به شمار می­آیند، شناسایی و ارائه شدند. در نهایت با تحلیل، و قبض و بسط انواع دروس تخصصی، و فرایند­های موجود در آن­ها، راهکارهایی برای چگونگی کارآمدسازی تک تک دروس در نسبت با معیارها، ارائه شد. پیشنهاد نهایی این متن اجرای یک طرح پژوهشی وسیع و عمیق برای تکمیل و به سرانجام رساندن طرح پیشنهادی این پژوهش برای آموزش در دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانش­شناسی است. بحث و نتیجه‌گیری: هرگونه تصمیم­گیری دربارۀ ­برنامۀ درسی علم اطلاعات و دانش­شناسی، یک بحث پیچیده، تخصصی و نیازمند رویارویی روشمند و نظام­مند است. بنابراین لازم است به‌صورت کامل از دانش و تخصص کسانی که در حوزه­های مبانی و آموزش کار تخصصی کرده­اند، استفاده شود. در این نوشتار نمونه­هایی از چگونگی تحلیل و قبض و بسط روش­مند و نظام­مند ابعاد مختلف برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانش­شناسی ارائه شد. توسعه و ادامۀ این تلاش­ها و کار عمیق در تک تک بخش­های این نوشتار مستلزم مطالعه و پژوهش بیشتر است. برای نمونه در مورد دروس مختلف و توسعۀ بحث در بخش­های مختلف ­برنامه­های آموزشی و درسی موجود دورۀ کارشناسی علم اطلاعات و دانش­شناسی، نکات زیادی برای ارائه وجود دارد که در قالب یک مقالۀ محدود نمی­گنجد و نیازمند محمل­ها و فضاهای خاص دیگری است. این فضا می­تواند با ارائۀ یک طرح بزرگ پژوهشی ایجاد و مهیا شود. همچنین در مورد معیارها و شاخص­ها و پیامدهای هر یک از آن­ها، نکته­های زیادی وجود دارد که به دلیل محدودیت تعداد صفحات در این نوشته نیامده است. برای نمونه اضافه کردن دروس مربوط به آشنایی با برنامه­های آموزشی و آینده­پژوهی به دروس پایه و تخصصی را می­توان با استناد به معیار ابعاد پنج­گانۀ رشته (هویت، آموزش، پژوهش، کارآفرینی، آینده) توجیه و تبیین کرد. یا تناظر و همپوشانی بین نقدهای اولیۀ مربوط به دروس، معیارها و شاخص­ها، و محورهای اصلی تحلیل نهایی، و کارآمدسازی به‌عنوان یک چالش ذهنی برای پژوهشگران، همچنان نیازمند توجه و تأمل بیشتر است.