شناسایی ابعاد ویژگیهای معلم در مدیریت کلاس درس بر مبنای آیات مرتبط با مدیریت پیامبراسلام در قرآن و ارائه مدل پیشنهادی برای دانشجومعلمان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ،دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 استاد، فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3 گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
4 استاد، مدیریت آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
doi
10.48310/riet.2025.19490.1438چکیده
هدف پژوهش حاضر، شناسایی ابعاد و ویژگیهای معلم در مدیریت کلاس درس بر مبنای آیات مرتبط با مدیریت پیامبر اسلام(ص) در قرآن و ارائه مدل پیشنهادی برای دانشجومعلمان میباشد. در این پژوهش که از نوع تحقیقات کیفی است، از تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل تمامی ۶۲۳۶ آیه قرآن کریم بوده و نمونه پژوهش، آیاتی که به طور مستقیم به گفتگوی خداوند با حضرت محمد(ص) به عنوان مدیر و رهبر جامعه اسلامی میپردازد، به صورت نمونهگیری هدفمند، انتخاب شدهاند. در مرحله بعد، با مطالعه مجدد و مکرر آیات انتخابی و بررسی تفسیر نور (بخش پیام آیات)، آیاتی که به موضوع مدیریت و به ویژه مدیریت کلاس درس مرتبط بودند، گزینش شدند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که ویژگیهای معلم در مدیریت کلاس براساس آموزههای قرآنی شامل سه بعد اصلی است: بُعد فردی، بُعد اجتماعی و بُعد رهبری. بُعد فردی به ویژگیهای اخلاقی، رفتاری و اعتقادی معلم پرداخته و بر ضرورت پرهیز از صفات منفی تأکید دارد. بُعد اجتماعی شامل روشهای تربیتی، روابط اجتماعی و تعاملات مثبت و منفی در محیط کلاس است که نشاندهنده اهمیت ایجاد فضای تعاملی و محترمانه در کلاس میباشد. در نهایت، بُعد رهبری به ویژگیهای یک معلم به عنوان یک رهبر آموزشی پرداخته و وظایف او را در هدایت، الگودهی و هدایت معنوی دانشآموزان مشخص میکند. این پژوهش با ارائه مدلی برگرفته از قرآن کریم، چارچوبی ارزشمند برای معلمان فراهم کرده است تا با بهرهگیری از آموزههای قرآنی، در ساحت مرتبط با ویژگیهایمعلم در کلاس درس، به شیوهای کارآمدتر و انسانیتر مدیریت کنند. همچنین، یافتهها میتوانند مبنای سیاستگذاریهای آموزشی قرار گیرند و به توسعه روشهای تربیتی مبتنی بر تعالیم اسلامی کمک کنند.