فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: دیپلماسی علم و فنّاوری به‌عنوان یک کاتالیزور در ارتقاء جایگاه کشورها در بسیاری از قلمروها محسوب و به‌مثابه پلی میان همکاری‌های پژوهشی و فنّاوری لحاظ می‌شود. حکمرانی داده و اطلاعات، در فرآیندهای سیاست‌گذاری همچنین الزامات و دستاوردهای این تعاملات نقش داشته و علاوه بر ایجاد آگاهی می‌تواند موجب راهبری، کنترلو هماهنگی هرگونه اقدام از سوی کشورها، مؤسسات و متخصصان برای کسب و تحقق منافع فردی یا مشترک شود. مدیریت هوشمند داده‌ها و سیاست‌‌گذاری در این‌باره با واکاوی و بررسی تحلیلی انتشارات بین‌المللی قلمروی گفته‌شده برای حاکمیت و دولت دارای اهمیت است. در عصر اطلاعات، دیپلماسی علمی و حکمرانی داده نه تنها می‌توانند به‌عنوان نیروی محرکه‌ای برای توسعه‌ی پایدار و همکاری‌های بین‌المللی عمل کنند، بلکه به‌عنوان بستری برای تبادل دانش و فناوری، زمینه‌ساز تحولات ژرف در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی جهانی نیز هستند. هدف پژوهش حاضر پرداختن به جایگاه هم‌گرایی دیپلماسی علمی و حکمرانی داده در زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری با روش‌های متداول علم‌سنجی براساس داده‌های بین‌المللی با دیدگاهی اکتشافی است.روش‌: پژوهش ماهیتی کاربردی دارد و با بهره‌گیری از روش‌های علم‌سنجی از جمله هم‌استنادی، هم‌نویسندگی و تحلیل نمودار راهبردی، در چارچوب رویکردی اکتشافی مبتنی بر تحلیل ساختار علمی، انجام شده است. دیدگاه اکتشافی، به‌عنوان ابزاری برای شناسایی زمینه‌های تازه‌ای که می‌توانند در مرکز توجه پژوهش‌های آتی قرار گیرند، استفاده شده است. بنابراین، در این مطالعه، نمودار راهبردی به‌عنوان مسیری برای کشف و تسهیل درک روندهای جهانی مرتبط با موضوع مورد بررسی عمل کرده است. کلیه انتشارات مرتبط با موضوع حکم‌رانی داده و اطلاعات و دیپلماسی علمی در بازه زمانی ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۳، از پایگاه «Web of Science Core Collection» که در سه دهه اخیر به‌عنوان معتبرترین و قدیمی‌ترین پایگاه استنادی جهان شناخته می‌شود، استخراج گردید. در نتیجه جستجو بر اساس راهبرد تعیین‌شده، تعداد ۱۳۶۷ مدرک علمی بازیابی شد. اطلاعات کتابشناختی رکوردها (نویسندگان و کشورها، عناوین مقالات، استنادات، انتشارات و موضوعات) در قالب بلوک‌های داده‌ای و در فرمت تکست استخراج و در نرم‌افزار مایکروسافت اکسل فراخوانی شد. داده‌های واکشی‌شده با استفاده از نرم‌افزار تخصصی علم‌سنجی Biblimetrix R، Microsoft Excel و Vosviewer تحلیل و دیداری‌سازی شد.یافته‌ها: بر اساس تحلیل‌های انجام شده، انتشارات از روند رو به رشدی در بازه زمانی مورد بررسی برخوردارند. تعداد 1367 مقاله در این زمینه در پایگاه مجموعه هستۀ وب‏گاه علم نمایه شده است و تعداد 5166 نویسنده با یکدیگر همکاری داشته‌اند. همچنین تحلیل داده‌ها حاکی از آن است که کشورهای انگلستان، آمریکا، چین، کانادا و استرالیا بیش‌ترین سهم تولید علم را در حوزه یادشده از آنِ خود کرده‌ است. در این میان سهم ایران با 4 مدرک کمتر از یک درصد تولیدات علمی بین‌المللی بود. «جونز، کِی.اِچ.»[1] فعال‌ترین پژوهش‌گر در تولید علمی بوده. بیش‌ترین همکاری بین نویسندگانی با پست‌های سازمانی مربوط به دانشگاه‌های آکسفورد، دانشگاه ادینبورگ انگلستان، دانشگاه سوانسی انگلستان انجام شده بود. بیش‌ترین مشارکت در انتشار بروندادهای علمی بین انگلستان با دیگر کشورها شکل گرفته است و مراکز این کشور بیش‌ترینمنابع مالی را برای پژوهش‌های حوزه حکمرانی داده و اطلاعات و دیپلماسی علم، در اختیار پژوهش‌گران قرار داده‌اند. کلیدواژه‌های "data governance" (309 هم‌رخدادی)، "science diplomacy" (135 هم‌رخدادی) و "big data" (87 هم‌رخدادی) سه کلیدواژۀ پربسامد شناسایی شدند. پربسامدترین کلیدواژۀ مفهومی در بُعد I نمودار راهبردی قرار گرفته است که نشان از بلوغ مفاهیم این خوشه دارد. بررسی دقیق نمودارهای استراتژیک علم‌سنجی مشخص کرد که تکرار بالای کلیدواژه‌های مفهومی در یک حوزه خاص، مؤید استحکام و پذیرش گسترده‌ی آن مفاهیم در اندیشه‌های علمی است.نتیجه‌گیری: در این پژوهش چشم‌اندازی متفاوت به دو موضوع هم‌گرایی دیپلماسی علمی و حکم‌رانی داده نتایجیدر برداشت که به سیاست‌گذاران برای مشارکت‌، تعامل و نقش‌آفرینی‌ در امور پژوهشی کمک شایانی می‌کند. زیرا نتایج به برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا با برنامه‌ریزی براساس یافته‌های ارائه‌شده در این پژوهش به ارتقاء جایگاه دیپلماسی علمیو فنّاوری درخور، با تکیه بر مستندات و یافته‌های قابل استناد نائل شوند. گسترش همکاری و تعامل فعال، سازنده و الهام بخش در حوزه علم و فنّاوری با سایر کشورها و مراکز علمی و معتبر در سایه‌ی نتایج مربوط به دیپلماسی که در این پژوهش بدان پراخته شد، تسهیل‌گر و بهبوددهنده است. مدل‌ها و نقشه‎های علمی این پژوهش نمایانگر رشد روزافزون فعالیت‌های علمی و سازماندهی ساختار فکری و علمی تشکیل‌دهنده قلمروی موضوعی مورد بررسی بود. با استفاده از ابزارهای علم‌سنجی، ساختار فکری حاکم بر قلمرو موضوعی دیپلماسی علمی و حکم‌رانی داده در قالب خوشه‌های موضوعی و مفهومی مشخص شد و میزان بلوغ و انسجام هر یک از خوشه‌ها در نمودار راهبردی، نشان‌گر روندهای جهانی جاری مطالعات قلمرو یادشده است. ضمن این‌که به کشف روابط مفهومی پیچیده حاکم بر پژوهش‌های معتبر بین‌المللی قلمرو یادشده پرداخته شد، زوایای مختلف را روشن ساخته، شکاف‌های موجود در پژوهش‌ها را برجسته کرده است. نتایج تحلیل، راه‌گشای برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران در سازمان‌ها و مراکز فعال برنامه‌های راهبردی علم، فنّاوری و نوآوری، خواهد بود.