فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هوش مصنوعی (AI) در بخش‌های متنوعی کاربرد پیدا کرده و تغییرات جدیدی را ایجاد کرده است، اما این کاربرد چالش‌هایی نیز دارد. یکی از بخش‌هایی که از AI بهره برده، مدیریت منابع انسانی است. استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی چالش شفافیت مدل را ایجاد کرده است. این مطالعه به بررسی نقش هوش مصنوعی توضیح‌پذیر (XAI)  در مدیریت منابع انسانی می‌پردازد. اهمیت هوش مصنوعی توضیح‌پذیر در حوزه‌های حساس مانند مدیریت منابع انسانی برجسته است و ضروری است که سیستم‌های هوش مصنوعی مورد استفاده در HRM نه تنها کارآمد، بلکه از نظر اخلاقی نیز سالم و شفاف باشند.روش: این مطالعه تجزیه‌وتحلیل علم‌سنجی از تحقیقات انجام شده در دهۀ گذشته (۲۰۱۳-۲۰۲۳) در زمینۀ هوش مصنوعی توضیح‌پذیر و کاربرد آن در مدیریت منابع انسانی انجام می‌دهد. در این مطالعه، تجزیه‌وتحلیل کتاب‌سنجی به‌عنوان ابزاری برای ترسیم چشم‌انداز تحقیقات، شناسایی مضامین و الگوهای کلیدی، و درک تقاطع آن با مدیریت منابع انسانی عمل می‌کند. این تحلیل با کاوش در مفاهیم کلی هوش مصنوعی توضیح‌پذیر آغاز می‌شود و سپس به کاربرد خاص آن در مدیریت منابع انسانی می‌پردازد. همچنین از تجزیه‌وتحلیل هم‌رخدادی برای شناسایی الگوها و مضامین کلیدی در تحقیقات استفاده شده است.یافته‌ها: تجزیه‌وتحلیل هم‌رخدادی شامل دو نقشۀ دانش مجزا بود: نقشۀ اول نشان داد که برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی توضیح‌پذیر عمدتاً با حوزه پزشکی مرتبط هستند و تأکید کمتری بر علوم انسانی دارند؛ این یافته نشان می‌دهد که پتانسیل قابل‌توجهی برای کاربرد در مدیریت منابع انسانی وجود دارد، اما هنوز به‌طور کامل کاوش نشده است. نقشۀ دوم هم‌افزایی بین هوش مصنوعی توضیح‌پذیر و مدیریت منابع انسانی را بررسی کرد و نبود همبستگی قابل‌توجهی را نشان داد که حاکی از شکاف پژوهش و نوآوری در این حوزه است. همچنین، تکنیک‌های یادگیری ماشین قابلیت توضیح و هستی‌شناختی به‌عنوان جنبه‌های اصلی کاربرد شناسایی شدند. یافته‌ها بیانگر حداقل تعامل بین هوش مصنوعی فنی و منابع انسانی و نیاز به تحقیقات بین‌رشته‌ای هستند.نتیجه‌گیری: این مطالعه یک نمای کلی از وضعیت فعلی هوش مصنوعی توضیح‌پذیر و کاربرد آن در مدیریت منابع انسانی ارائه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که این حوزه دارای پتانسیل قابل‌توجهی برای تغییر شیوه‌های مدیریت منابع انسانی است، در حالی که چالش‌ها و زمینه‌های کلیدی برای تحقیقات آینده نیز شناسایی شدند. تأکید می‌شود که سیستم‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های حساس باید نه تنها از نظر فنی کارآمد، بلکه از نظر اخلاقی نیز سالم و شفاف باشند. این امر برای استفاده مسئولانه و ایجاد اثر مثبت در فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی ضروری است.این مطالعه همچنین تکنیک‌های یادگیری ماشین قابلیت توضیح و هستی‌شناختی را به‌عنوان جنبه‌های اصلی کاربرد هوش مصنوعی توضیح‌پذیر شناسایی می‌کند. این جنبه‌ها زیربنای توانایی هوش مصنوعی توضیح‌پذیر برای ارائۀ مدل‌های هوش مصنوعی شفاف و قابل درک است. با این حال، حداقل تعامل بین هوش مصنوعی فنی و منابع انسانی نیاز به تحقیقات بین‌رشته‌ای را نشان می‌دهد که تخصص منابع انسانی را با هوش مصنوعی ترکیب می‌کند تا ابزارهای منابع انسانی مرتبط‌تر و مؤثرتر را توسعه دهد.