فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: مطالعۀ حاضر به‌دنبال شناسایی تولیدات علمی بازیابی اطلاعات و فناوری‌های معنایی در پایگاه‌های فارسی و تحلیل این مطالعات با مرور نظام‌مند است. بازیابی اطلاعات ازجمله موضوعات مهم و در صدر علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی و وب معنایی جزء موضوعات هسته در گسترۀ بازیابی و دانش است. همچنین تعدد مطالعات در زمینۀ فناوری‌های معنایی، بیان‌کنندۀ اهمیت تحلیل و بررسی تولیدات علمی این حوزه است. تحلیل تولیدات علمی حوزۀ فناوری‎های معنایی و بازیابی اطلاعات تعیین‌کنندۀ روندها و گرایش‌های مطالعات این حوزه و راهنمای پژوهشگران برای پژوهش‌های آینده است.روش: مطالعۀ حاضر با استفاده از روش مرور نظام‌مند انجام گرفته است. مراحل انجام مطالعه شامل مرحلۀ اول تعیین و شناسایی پرسش‌های پژوهش، مرحلۀ دوم تعیین راهبرد جست‌وجوی منابع دربرگیرندۀ معیارهای ورود و خروج منابع، شناسایی پایگاه‌های اطلاعاتی، شناسایی کلیدواژه‌ها، و روش‌های مکمل شناسایی منابع، مرحلۀ سوم ارزیابی انتقادی منابع، چکیده، و متن کامل، و مرحلۀ چهارم تحلیل و جمع‌بندی منابع می‌شود. پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی شامل پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، بانک اطلاعات نشریات کشور (مگیران)، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (اس‌آی‌دی)، پایگاه مجلات تخصصی نور (نورمگز)، پرتال جامع علوم انسانی، و مرجع دانش (سیویلیکا) با استفادهاز کلیدواژه‌های «فناوری‌های معنایی» و «وب معنایی» در ترکیب با «بازیابی اطلاعات»، کلیدواژه‌های «موتورهای جستجو»، «پایگاه اطلاعاتی»، و «کتابخانه‌ها» در ترکیب با «وب معنایی»، و از بین فناوری‌های وب معنایی هستی‌شناسی، آر‌.دی.‌اف، و داده پیوندی در ترکیب با «بازیابی اطلاعات» جست‌وجو شدند. یادآوری می‌شود که برای کلیدواژه‌های فناوری‌های وب معنایی از نگارش‌های املائی متفاوت استفاده شد. به‌طور کلی 1113 تولید علمی شناسایی شد که از میان آن‌ها 165 تولید علمی تحلیل و بررسی شد.یافته‌ها: تولیدات علمی حوزۀ بازیابی اطلاعات و فناوری‌های معنایی براساس روش پژوهش به دو گروه‌بندی عمدۀ پژوهشی و مروری دسته‌بندی شدند. از 165 منبع یافته‌شده، 119 منبع در گروه مطالعات پژوهشی و 46 منبع درگروه مطالعات مروری قرار گرفتند. مطالعات پژوهشی این حوزه در شش گروه شامل هستی‌شناسی (طراحی، کاربرد، و ارزیابی)، اسپارکل، دادۀ پیوندی، موتور جست‌وجوی معنایی، و فناوری‌های مختلف معنایی به‌کارگرفته‌شده دسته‌بندی شدند. اکثر مطالعات پژوهشی به بیان دیگر 71 پژوهش به بحث درباره طراحی، کاربرد، و ارزیابی هستی‌شناسی پرداخته بودند. مطالعات مروری فناوری‌های معنایی و بازیابی اطلاعات در چهار گروه شامل سازمان‌دهی اطلاعات و دانش، بازیابی اطلاعات، نظام‌های بازیابی و اطلاعات، و سایر موضوعات دسته‌بندی شدند. در قسمت مطالعات مروری نیز اکثر منابع در حوزۀ سازمان‌دهی اطلاعات و دانش و از بین فناوری‌های معنایی به هستی‌شناسی بیش از دیگر فناوری‌ها پرداخته شده است.نتیجه‌گیری: اگرچه اکثریت مطالعات در حیطه هستی‌شناسی انجام گرفته است با این وجود، نیاز به انجام پژوهش در زمینۀ طراحی، ایجاد، و کاربرد هستی‌شناسی در موضوعات مختلف و نظام‌های ذخیره و بازیابی اطلاعات احساس می‌شود. همچنین لازم است که در ارتباط با فناوری‌های معنایی دیگر نیز مطالعات بیشتری انجام گیرد تا نقش هریک از فناوری‌های معنایی در بازیابی اطلاعات مشخص گردد. با توجه به اینکه تعداد قابل توجهی از مطالعات به ارائۀ روش، معماری و چارچوب پیشنهادی، و ارزیابی آن و روش تجربی استفاده کرده بودند، بنابراین انجام پژوهش در این حیطه نیاز به تخصص فنی داشته و همکاری متخصصان فناوری اطلاعات در کنار سایر متخصصان موضوعی می‌تواند در غنی کردن مطالعات و جهت دادن به آن‌ها در راستای به‌کارگیری در سیستم‌‌ها موثر باشد. افزون‌بر این لازم است پژوهشگران انجام پژوهش در زمینۀ بازیابی تصاویر به‌صورت معنایی را مد نظر قرار دهند. به‌طورکلی سعی شده است با بررسی تولیدات علمی حوزۀ فناوری‌‌های معنایی و بازیابی اطلاعات تصویری روشن و جامع از این حوزه ارائه گردد.