طراحی مدل کسبوکار اینترنتی دانشمحور برای کارگزاران دانش
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، واحد یادگار امام خمینی شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 استاد، گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22091/stim.2024.9666.1977چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل کسبوکار اینترنتی دانشمحور برای کارگزاران دانش انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، آمیخته (شامل کیفی با روش فراترکیب، روش دلفی فازی و کمّی با روش پیمایشی- تحلیلی) و از نوع اکتشافی بوده است. این پژوهش در سه مرحله اصلی انجام شد. در بخش اول بهمنظور شناسایی مولفههای کسبوکارهای اینترنتی برای کارگزاران دانش، از روش فراترکیب استفاده شده است. جامعه آماری در این بخش فهرست قابلتوجهی از 10617 سند مرتبط با موضوع پژوهش در پایگاههای اطلاعاتی داخلی و خارجی بود که از این میان فهرستی از 65 سند مرتبط با موضوع پژوهش انتخاب شد. بخش دوم این تحقیق با روش دلفی در طی دو مرحله انجام شده است. جامعه آماری در این بخش تعداد 20 نفر از فارغالتحصیلان مقطع دکتری و متخصصان موضوعی با بیش از 5 سال سابقه فعالیت در رشتههای مدیریت دانش، مدیریت فناوری و کسبوکار بودند که در ابتدا به صورت هدفمند و پس از آن به روش گلوله برفی انتخاب شدند که تعداد 10 نفر از آنها به پرسشنامه پاسخ دادند. بخش سوم تحقیق پیمایشی- تحلیلی است که به روش کمّی، وضعیت مولفههای بهدست آمده در بخش کیفی را با استفاده از روش معادلات ساختاری رتبهبندی و سنجش میکند و حاصل آن مدلی است که با روش تحلیل عاملی تاییدی سنجیده خواهد شد و با نرمافزار SmartPLS به ارائه مدل پرداخته است. جامعه آماری پژوهش در بخش کمّی نیز تعداد 155 کارگزار فناوری و دانشی تحت نظر معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، فن بازار ملی ایران و شبکه تبادل فناوری نانو بودهاند که به روش سرشماری انتخاب شدهاند. یافتهها: مدل کسبوکار اینترنتی دانشمحور برای کارگزاران دانش، به صورت سه سطحی است که دارای 9 بُعد و 30 مولفه شامل انواع مدل درآمد؛ سازوکار قیمتگذاری؛ نظارت و ارزیابی دانش؛ هماهنگی و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و کاربران نهایی دانش؛ خلق دانش و نوآوری؛ انعقاد قرارداد؛ بازاریابی، کشف و درک فرصتها و نیازهای بازار؛ جستجو، کسب و جمعآوری دانش؛ زیرساخت حقوقی و توسعه منابع انسانی؛ بکارگیری، دسترسپذیر نمودن و ذخیرهسازی دانش، تهیه مجموعههای آماری و دانشی؛ شناسایی و ارزیابی شرایط موجود؛ توسعه زیرساختهای فنی و ایمنسازی زیرساختها؛ یکپارچهسازی، تفسیر و ترجمه دانش و ترکیب پژوهشها؛ شبکهسازی؛ تسهیل اشتراکگذاری، انتقال و تبادل دانش کسب شده؛ ارزشگذاری دانش، توجیه مشتریان و ارائه خدمات مشاوره؛ ارزش پیشنهادی به کاربران دانش؛ ارزش پیشنهادی به کاربران و تولیدکنندگان دانش؛ ارزش پیشنهادی به تولیدکنندگان دانش؛ منابع انسانی؛ منابع مالی؛ منابع فیزیکی؛ منابع فکری؛ کاربران دانش؛ تولیدکنندگان دانش؛ هزینههای ثابت؛ هزینههای متغیر؛ چگونگی برقراری ارتباط با مشتری؛ نهادهای تاثیرگذار و کانال مجازی میباشد. یافتهها نشان میدهد از آنجایی که قدرمطلق آماره تی از مقدار 96/1 بیشتر است، ارتباط معناداری میان مولفهها در مدل مفهومی پژوهش وجود دارد. نتیجهگیری: کسبوکارهای اینترنتی دانشمحور با کارکردها و ویژگیهایی که دارند، میتوانند نقشی حیاتی در دنیای رقابتی امروز ایفا کنند و فرآیند بهاشتراکگذاری دانش را تسهیل و تسریع نمایند. در این میان کارگزاران دانش به عنوان یکی از انواع میانجیها عمل خلق، اشتراکگذاری و استفاده از دانش را در یک سازمان و یا میان سازمانهای مختلف فراهم میآورند. کارگزاران دانش با جستجوی اطلاعات از طریق تفسیر و تحلیل بانک دادهها و دیگر منابع، کمک بسیار مفید و موثری به افراد و سازمانها در جستجوی تجربیات و مهارتهای مورد نیازشان خواهند کرد. نبود و ناکارآمدی کارگزاران دانش، جریان دانشی درست در میان افراد، سازمانها و کسبوکارهای مختلف را دچار اختلال کرده و موجب بوجود آمدن شکاف اطلاعاتی میان آنها خواهد شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد کارگزاران دانش میتوانند با داشتن مدل کسبوکار مشخص و شفاف در بهبود جریان دانش، برقراری ارتباط میان سیاستگذاران و محققان، انتقال دانش و تجارب، تسهیل تصمیمگیریها و سیاستگذاریها از طریق دانش کسب شده، کمک به افزایش بهرهبرداری از پژوهشها در جریان سیاستگذاریها، بهرهبرداری از دانش مفید، پراکنده و پنهان، ارائه راهحل برای حل مشکلات و رفع نیازهای دانشی، افزایش سرعت و سهولت در دستیابی به محصول و خدمات، بسترسازی در دستیابی به اطلاعات مورد نیاز به صورت ایمن، سازگار و مطمئن کارگشا باشند.