فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: نتایج تحقیقات حاکی از آن است که مدل‌های محدودی برای شناسایی ‌عوامل کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها طراحی شده‌اند، ولی تاکنون بررس قابل توجهی برای شناسایی عوامل علّی موثر بر کاربرد اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها انجام نشده است. اینترنت اشیاء با هوشمندسازی موجب مدیریت اطلاعات، توسعه خدمات و گسترش کتابخانه‌ها می‌شود و زمینه اعتلای کتابخانه‌ها را فراهم می‌سازد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، تعیین عوامل علّی کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها و ارائه الگو با روش داده‌بنیاد است.روش‌: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی انجام شده است. جامعه‌ آماری پژوهش 13 نفر از اعضای هیأت علمی رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی خبره دانشگاه‌های کشور بودند. برای انتخاب نمونه‌ آماری از روش نمونه‌گیری مبتنی بر هدف و نمونه‌گیری آسان استفاده شد. به عبارتی، افراد مورد نظر منطبق بر معیارهای رشته تحصیلی و تجربه کاری خبرگان با موضوع پژوهش، مواجه بودن با مسأله مورد بحث و داشتن سابقه‌ کاری شناسایی شده و سپس در ادامه کار پژوهش از روش گلوله‌برفی یا همان زنجیره‌ای برای شناسایی و انتخاب سایر نمونه‌های مناسب استفاده شد. مصاحبه با جامعه‌ آماری تا رسیدن به نقطه اشباع نظری انجام شد و اطلاعات مورد نیاز از مصاحبه‌ها جمع‌آوری گردید. برای جمع‌آوری داده‌ها از روش مصاحبه‌ عمیق استفاده شده است. ابتدا با تک‌تک مصاحبه‌شوندگان مصاحبه انجام شد و همه مطالب آن‌ها ضبط گردید و در اولین فرصت، متن مصاحبه‌ها به گزاره‌هایی تبدیل شدند. این گزاره‌ها مبنای فرآیند کدگذاری قرار گرفتند. داده‌ها با سه نوع کدگذاری باز، محوری، انتخابی و تفسیر مصاحبه‌ها و مدل پارادایمی تحلیل شدند. جهت تعیین روایی، از شیوه پاسخگو، و سنجش پایایی از شیوه دو کدگذاری استفاده شده است.یافته‌ها: متون مصاحبه ابتدا در چند مرحله مطالعه گردید و همه مصاحبه‌ها به گزاره‌هایی تبدیل شدند. از تحلیل داده‌ها برای عوامل و مؤلفه‌های علّی کاربرد اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها، پس از شناسایی ارتباطات معنایی و شباهت‌های نهفته در آن‌ها و انجام کدسازی مفهومی و خرده مقولات، تعداد 29 مقوله‌ اصلی استخراج گردید. در مرحله‌ بعد، کدهای محوری استخراج شدند و در ادامه این مقولات در 8 طبقه هوشمندسازی، ارتباط و تعامل، خودکارسازی، هدایت و آموزش، تخصص و مهارت، زیرساخت و تجهیزات، امنیت و انگیزش دسته‌بندی شده‌ و ارتباط بین آن‌ها در قالب مفهومی ارائه گردید. پس از استخراج طبقات هشت‌گانه، در ادامه با بررسی بیشتر مفاهیم و یافتن روابط مقدماتی بین مقولات، الگوی ماتریس شرطی پژوهش برای بررسی سلسله‌های وسیع از شرایط و عوامل مرتبط با پدیده‌ اصلی تحت بررسی و قادر ساختن پژوهشگر برای تشخیص عوامل و پیامدها و ارتباط بین سطوح آنها نشان داده شد. در الگوی مستخرج، پدیده‌ اصلی، کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها است.نتیجه‌گیری: داده‌های بدست آمده برای عوامل علّی کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها در سه نوبت کدگذاری باز، محوری و انتخابی، خلاصه، تجزیه و تحلیل گردیدند، و در نهایت الگوی نهایی پژوهش ارائه شد. در فرایند کدگذاری و تحلیل یافته‌ها، تعداد 29 مقوله و 8 طبقه شناسایی شدند. با تفسیر روابط بین طبقات و مد نظر قرار دادن تحلیل یافته‌های پژوهش، الگوی نهایی کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها طراحی و ارائه گردید. عوامل علّی الگوی کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها براساس الگوی نظری عبارتند از: هوشمندسازی، ارتباط و تعامل، خودکارسازی، هدایت و آموزش، تخصص و مهارت، زیرساخت و تجهیزات، امنیت و انگیزش. خبرگان و صاحب‌نظران حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی معتقدند که پیاده‌سازی و استقرار اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها منجربه چابک‌سازی کتابخانه‌ها با استفاده از عوامل شناسایی شده می‌شود. از منظر مصاحبه‌شوند‌گان عوامل علّی کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها ضروری و مهم دانسته شده‌ است. دامنه‌ شمول عوامل علّی الگوی نظری ارائه شده سبب مرکزیت پدیده‌ اصلی کاربردپذیری اینترنت اشیاء و اثبات آن شده است. در الگوی ارائه شده، عوامل علّی موجب رشد و ارتقاء پدیده‎‌ کاربردپذیری اینترنت اشیاء در کتابخانه‌ها خواهد شد. این عوامل بنیادی هستند و به طور مستقیم پدیده‌ اصلی کاربردپذیری اینترنت اشیاء را تحت تاثیر قرار داده و فعال می‌کنند. نتایج نشان داد الگوی ارائه شده‌ عوامل علّی کاربردپذیری اینترنت اشیاء، می‌تواند نقشه‌ راهی برای کتابخانه‌هایی باشد که درصدد بهره‌برداری از اینترنت اشیاء برای ارائه خدمات نوین هستند. نتایج این پژوهش در ارتقاء سطح کیفی کتابخانه‌ها و تسهیل تعامل بین کاربران کتابخانه‌ها مفید و موثر است.