فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: سرریز دانش مزیت فکری است که از طریق تبادل اطلاعات به دست می‌‌آید، و در ازای آن هیچ پاداش مستقیمی به تولیدکننده داده نمی‌‌شود، یا پاداش داده شده کمتر از ارزش دانش تولید شده است. در واقع سرریزدانش به عنوان موقعیتی است که یک شرکت از تلاش‌‌های تحقیق و توسعه یک بنگاه اقتصادی دیگر بدون پرداخت پاداش قابل توجهی که به آن بنگاه اقتصادی بپردازد، بهره می‌‌برد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر تدوین الگوی سرریز دانش در میان شرکت‌های دانش‌بنیان نانو و بایو فناوری بود. روش: پژوهش حاضر، از نوع پژوهش‏های کاربردی، با روش کیفی بوده که ماهیت اکتشافی دارند. همچنین این پژوهش از نظر هدف بنیادی است که با تحلیل کیفی آمیخته با طرح اکتشافی متوالی انجام شد. در طرح‌های تحقیق آمیخته اکتشافی، پژوهشگر درصدد کشفی عمیق درباره موقعیت نامعین می‌‌باشد و برای این منظور ابتدا به گردآوری داده‌های کیفی می‌‌پردازد. بنابراین، برای انجام این طرح، در مرحله اول برای شناسایی مؤلفه‌‌های سرریز دانش در میان شرکت‌‌های دانش‌بنیان نانو و بایو فناوری، با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و انجام مصاحبه بر مبنای نمونه‌گیری نظری، ابعاد گوناگون این فرایند شناخته شد. در این پژوهش با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و انجام مصاحبه، مؤلفه‌‌های سرریز دانش استخراج گردید. جامعه مورد مطالعه شامل خبرگان، کارآفرینان و مدیران شرکت‌‌های دانش‌بنیان نانو و بایو فناوری بود. روش نمونه‌گیری هدفمند بوده و در نهایت براساس اشباع نظری، 12 نفر به عنوان نمونه شرکت کردند. از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان و کسب توافق لازم، ابعاد، مؤلفه‌‌ها، و شاخص‌‌های نهایی برای الگوی سر ریز دانش شناسایی و تعیین شد. برای حصول اطمینان از روایی بخش کیفی (روایی صوری و محتوایی کیفی) پژوهش و به منظور اطمینان از دقیق بودن یافته‌ها از دیدگاه پژوهشگر، مشارکت‌کنندگان یا خوانندگان گزارش پژوهش، اقداماتی از قبیل بازبینی توسط اعضاء، بررسی همکار، تجربه و سوابق اساتید راهنما و مشاور، تجربه چندین ساله در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی و مدیریت دانش و اطلاعات و مشارکتی بودن پژوهش استفاده شد. برای پایایی نیز از تکنیک محاسبه پایایی بین دو کدگذار (شاخص تکرارپذیری) استفاده گردید. یافته‌ها: شرایط علّی سرریز دانش شامل علل سازمانی، فرهنگ ارتباط و همکاری، علل دانشی، فعالیت‌های نوآورانه، رهبری، پژوهش و توسعه، منابع انسانی، حمایت؛ پیامدهای سرریز دانش شامل افزایش دانش و توانمندی، پیامدهای اقتصادی، پیامدهای عملکردی، گسترش شبکه‌‌ها و ارتباطات سازمانی و پیامدهای فناورانه؛ شرایط زمینه‌‌ای سرریز دانش شامل زیرساخت‌ها، توسعه آموزش و یادگیری، ارتقاء توانایی‌‌ها و مهارت‌‌ها، سرمایه‌گذاری و تجارت و ارتباطات؛ شرایط مداخله‌‌گر سرریز دانش شامل شرایط سیاسی، شرایط فرهنگی و شرایط تعاملی؛ راهبردهای سرریز دانش شامل راهبردهای ارتباطی و تعاملی، توسعه سیستم‌‌ها و ساختارها، راهبردهای تجاری و راهبردهای سیاسی می‌باشند. نتایج دلفی فازی نشان داد که همه مفاهیم مربوط به مدل پارادایمی سرریز دانش دارای آستانه پذیرش بالای 7/0 بوده و مؤلفه‌‌های شناسایی شده برای مدل پارادایمی تأیید شد. نتیجه‌گیری: در این پژوهش پیامدها، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر و راهبردهای سرریز دانش در میان شرکت‌‌های دانش‌بنیان نانو و بایو فناوری بررسی شد. منطبق بر یافته‌ها، فراهم کردن برخی عوامل و شرایط و از بین بردن موانع با استفاده از راهبردهای مناسب، می‌‌تواند در ارتقاء سرریز دانش مؤثر باشد و پیامدهای مثبتی را برای شرکت‌‌ها و کل جامعه به همراه آورد. سرریز دانش به عنوان نوعی عامل خارجی که باعث نشت غیرارادی و تبادل داوطلبانه دانش از کشورهای توسعه‌یافته می‌شود، منبعی برای افزایش بهره‌‌وری عوامل تولیدی است و آثار مثبتی به همراه دارد. براساس فرایند سرریز دانش می‌توان منابع کمیاب و بهترین دانش را پیدا کرد و با در دسترس قرار دادن آن برای همه کارکنان، به آنها کمک کرد تا در دانش جدید و بروز تسلّط پیدا کنند. بنابراین، در شرکت‌‌های دانش‌‌بنیان، بیش از دیگر سازمان‌‌ها، دانش به عنوان مهم‌ترین دارایی شرکت مطرح است و وقتی به طور مناسب به کار رود، می‌‌تواند منجربه توسعه توانمندی کارکنان و بهبود تولید و خدمات گردد. به طوری که سرریز دانش در این شرکت‌‌ها، با در اختیار داشتن دانش نیروهای داخلی و خارجی و یکپارچه‌‌سازی آن، یادگیری و توانمندسازی فردی و سازمانی را گسترش می‌‌دهد و منجربه افزایش نوآوری سازمانی می‌‌گردد. سرریز دانش باعث تسریع روند ارتقای فناوری و رشد اقتصادی می‌‌شود. یکی از کانال‌‌های جذب سرریز دانش، واردات کالاهای واسطه‌‌ای و سرمایه‌‌ای از کشورهای توسعه‌یافته است که در صورت هدفمند بودن، افزایش تنوع و کیفیت کالاهای واسطه‌‌ای و سرمایه‌‌ای را به همراه داشته و امکان یادگیری از فناوری و دانش وارداتی را برای شرکت‌‌های کشورهای در حال توسعه فراهم می‌‌آورد و بهبود وضعیت اقتصادی کشورهای مورد نظر را درپی خواهد داشت. یافته‌های این پژوهش برای سیاست‌گذاران در حوزه‌های شرکت‌های دانش‌بنیان نانو و بیوفناوری از منظر پیاده‌سازی الگوی پارادایمی سرریز دانش جهت کسب مزیت رقابتی و ارتقای جایگاه خود در سطح بین‌المللی حائز اهمیت است و می‌تواند راهنمایی برای مدیران و متخصصان این حوزه قرار گیرد.