ارزیابی عملکرد کشورهای اتحادیه اروپا بر مبنای مدیریت دانش سبز
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دکتری، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
4 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22091/stim.2024.10331.2061چکیده
هدف: مدیریت دانش به عنوان یک نیاز استراتژیک، تضمینکننده برتری بلندمدت برای سازمانها و جوامع و میزان بهرهگیری آنها از سرمایههای انسانی و اطلاعاتی است. مدیریت دانش سازمانی به عنوان یکی از مؤلفههای اساسی برای موفقیت سازمانها در عصر اطلاعات شناخته میشود. اجرای مؤثر مدیریت دانش منجربه بهبود عملکرد و فرآیندها میشود؛ اما این امر نیازمند فهم دقیق مباحث مدیریت دانش و به ویژه مرحله اساسی آن یعنی استقرار و پیادهسازی آن، و شناخت کامل اجزای کلان تشکیلدهنده آن است. مدیریت دانش سبز رویکردی نوین در مدیریت دانش میباشد که بر خلق، اشتراکگذاری و بهکارگیری دانش در زمینه مسائل زیستمحیطی تمرکز داشته و هدف اصلی آن، کمک به سازمانها و جوامع برای دستیابی به توسعه پایدار از طریق ارتقای آگاهی و دانش در زمینه محیط زیست است. فقدان مهارتهای لازم در افراد و سازمانها، میتواند یک چالش مهم برای پیادهسازی مدیریت دانش سبز باشد؛ زیرا افراد باید مهارتهای لازم برای خلق، اشتراکگذاری و بهکارگیری دانش در زمینه مسائل زیستمحیطی را داشته باشند. علاوهبر چالش فوق، فقدان زیرساختهای مناسب برای پیادهسازی مدیریت دانش سبز، نظیر عدم دسترسی به فناوریهای اطلاعات و ارتباطات، میتواند اجرای مدیریت دانش سبز را دشوار کند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر ارائه ساختاری مناسب جهت ارزیابی عملکرد و کارایی مدیریت دانش سبز در کشورهای عضو اتحادیه اروپا به عنوان واحدهای تصمیمگیری، با بهرهگیری از تکنیک تحلیل پوششی دادهها و با در نظر گرفتن نهادههای تعداد محققین و میزان سرمایه اختصاص داده شده به توسعه و مدیریت دانش سبز و ستاده فناوری سبز به عنوان خروجی ملموس کاربرد دانش سبز، برای نخستین بار میباشد. روش: در راستای ارائه مدل ارزیابی عملکرد بر مبنای مدیریت دانش سبز، ابتدا برای شناسایی مولفههای اساسی، از پژوهشهای مختلف در این زمینه استفاده شد؛ سپس کشورهای عضو اتحادیه اروپا، از نظر مضامین استخراج شده و زیرمؤلفههای هر کدام، با استفاده از تکنیک ترکیبی تحلیل پوششی دادههای شبکهای و مازادمبنا[1] ارزیابی شدند. دادههای 27 کشور عضو اتحادیه اروپا از پایگاههای داده رسمی استخراج و پس از نرمالسازی، در این مدل کمّی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافتهها: برای استقرار مدیریت دانش، باید به شش عامل اساسی مشتمل بر تعداد کل پرسنل در زمینه تحقیق و توسعه، میزان سرمایهگذاری سبز به عنوان متغیرهای ورودی، تعداد پتنت سبز، تعداد انتشارات دانشگاهی در حوزه نوآوری زیستمحیطی، و میزان آگاهی از توسعه پایدار، به عنوان متغیرهای میانجی و در نهایت میزان فناوری و تکنولوژی در حوزه محیط زیست، به عنوان متغیر خروجی نهایی توجه ویژه کرد. مطابق با نتایج مدل پیشنهاد شده، در حوزه خلق دانش: کشورهای اتریش، بلژیک، بلغارستان، کرواسی، قبرس، یونان، ایتالیا و اسپانیا؛ و در حوزه کاربرد دانش: قبرس، آلمان، مالت، اسلواکی و اسپانیا به عنوان کشورهای کارا در حوزه اتحادیه اروپا معرفی شدند. هرچند کشورهایی نظیر لوکزامبورگ یا هلند، دارای بیشترین تعداد محقق و میزان سرمایهگذاری در حوزه زیستمحیطی به عنوان منابع ورودی میباشند؛ اما کشورهای قبرس، ایتالیا و یونان با استحصال بیشترین خروجی و در عینحال بهکارگیری کمترین میزان از متغیرهای ورودی ذکر شده، در بهرهگیری موثر از دانش سبز برای توسعه پایدار عملکرد بهتری داشتند و به عنوان کاراترین کشورها شناخته شدند. شکاف عملکردی برای کشورهای ناکارا، میزان نیاز هر متغیر به تغییر را جهت نیل به وضعیت کارا نشان میدهد. لذا در انتها، برای یکایک کشورهای مورد ارزیابی، میزان شکاف عملکردی برای هر متغیر ورودی محاسبه شده است که کمترین میزان اختلاف به شاخص تعداد پرسنل در زمینه تحقیق و توسعه تعلق دارد. همچنین برای هر کشور، برآیند شکاف متغیرهای میانجی ذکر شده است که کمترین میزان اختلاف به شاخص انتشارات دانشگاهی (نوآوری زیستمحیطی) تعلق دارد. نتیجهگیری: جهت استفاده از مدل مفهومی ترکیبی تحلیل پوششی دادههای شبکهای و تحلیل پوششی مازادمبنا، جهت ارزیابی عملکرد مدیریت دانش سبز در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، متغیرهای ورودی شامل تعداد پرسنل تحقیق و توسعه و میزان سرمایهگذاری سبز، متغیرهای میانجی شامل تعداد پتنتهای سبز، تعداد انتشارات دانشگاهی مرتبط با نوآوری زیستمحیطی و میزان آگاهی از مدیریت توسعه پایدار، و در نهایت متغیر خروجی میزان توسعه فناوریهای مرتبط با محیط زیست تعریف شده است. بهرهگیری از مدل معرفی شده، در ارزیابی عملکرد مدیریت دانش سبز در سازمانها یا کشورهای مختلف، پیشنهاد میشود.
