فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: وجود نگرش‌‌های مختلف نسبت به مفهوم «مدیریت اطلاعات» و چند وجهی‌‌بودن این عبارت، اتفاق‎نظر درباره ابعاد شناختی و کاربردی، آموزشی و پژوهشی، و جایگاه مدیریت اطلاعات در علوم مختلف به‌‌طور کلی و به‌‌طور خاص در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی را دشوار ساخته است؛ به‌‌طوری که به‌‌نظر می‌‌رسد برداشت‌‌های مختلفی از مفهوم، موضوع و عبارت «مدیریت اطلاعات» وجود دارد، که باعث ایجاد ناهماهنگی و ایستایی در رسیدن به هدفی مشترک در این‌‌باره می‌‌شود. برای نمونه یک سؤال اساسی در این مورد آن است که آموزش و پژوهش در این حوزه باید روی چه موضوعاتی تمرکز داشته باشد؟ این در حالی است که با بررسی متون روشن می‌‌شود که مواجهه روش‌‌مند و نظام‌‌مندی با این مسأله صورت نگرفته و هدف مشترکی در این زمینه قابل شناسایی نیست و تلاش‌‌ها متفرق و جزیره‎ای است؛ به‌‌طوری که سرجمع مطالعات و پژوهش‌‌ها تاکنون حتی مفهوم این عبارت را برای ما روشن نکرده است. از این‌رو، پژوهش حاضر در راستای پاسخ به این سؤالات شکل گرفته است که مفهوم مدیریت اطلاعات چیست؟ مدیریت اطلاعات از چه زوایایی قابل تصور است و رویکردهای عمده در این زمینه کدامند؟ فلسفه مدیریت اطلاعات چیست؟ جایگاه این حوزه در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی کجاست؟ و اولویت‌‌های آموزشی و پژوهشی و عملی مدیریت اطلاعات در این حوزه کدامند؟ آیا اصولاً اتفاق‌‌نظری در این موارد وجود دارد؟ وجود این سؤالات و مسائل اساسی، ضرورت توجه روش‎‌‌مند و نظام‌‌مند به ابعاد شناختی و مفهومی مدیریت اطلاعات را نمایان‌‌تر می‌‌سازد. در این راستا، این پژوهش بر آن است در مقابل نگاه‌های یک‌سویه و محدود، به مفهوم مدیریت اطلاعات، در یک چارچوب نسبتاً جامع، مفهوم «مدیریت اطلاعات»، رویکردهای عمده به این مفهوم، جایگاه و ابعاد آن‌را تبیین کند؛ و در ذیلِ این نگرش نسبتاً جامع، جایگاه مدیریت اطلاعات در علم اطلاعات و دانش‎شناسی و پیامدهای هرگونه برداشت از مفهوم مدیریت اطلاعات در این حوزه را نمایان سازد. روش: روش پژوهش سندی- تحلیلی است؛ که در آن ضمن استفاده از متون، بیشتر حاصل تأمل بر دیدگاه‌ها و دسته‌بندی آن‌ها بوده است. این پژوهش با جامعیت بخشیدن به مفهوم مدیریت اطلاعات در قالب رویکردهای عمده، با عمق بخشیدن به آن در قالب تمرکز بر علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی و روزآمد کردن این مفهوم در بستر جامعه جدید اطلاعاتی و دانشی، درصدد طراحی چارچوبی برای فهم روش‌‌مند و نظام‌‌مند مدیریت اطلاعات بوده است. یافته‌ها: در این پژوهش با تأمل در زوایای قابلتوجه و نگرش‌‌های مختلف نسبت به مدیریت اطلاعات مانند نگرش‌‌های رشته‌‌ای، فردی، سازمانی، ملی و بین‌‌المللی، و ارتباط آن با مقوله‌های مختلف در قالب ترکیبات اطلاعات، ابتدا زوایای کلی قابل تصور در این زمینه مورد بررسی قرار گرفت؛ در ادامه نگرش فرآیندی به مدیریت اطلاعات، مباحث قابل طرح در علم اطلاعات و دانش‎شناسی، اینکه جایگاه ما کجاست و اولویت چیست، و فلسفه مدیریت اطلاعات، مورد بررسی قرار گرفته‌‌اند. درنهایت، چارچوب کلی و شناختی مدیریت اطلاعات، و جایگاه آن در علم اطلاعات و دانش‎شناسی، شناسایی و پیامدهای آموزشی، پژوهشی، فناورانه، عملی، مدیریتی و توسعه‌‌ای آن در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی مورد توجه قرارگرفت. در نهایت مشخص شد که مدیریت اطلاعات برای شناسایی اهداف و اولویت‌‌ها به فلسفه اطلاعات نیاز دارد. نتیجه‌گیری: در این پژوهش علاوه‌ بر تبیین رویکردهای عمده به مدیریت اطلاعات، بر ضرورت توجه به شکل‌‌گیری و توسعه یک سامانه مفهومی برای مدیریت اطلاعات در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی تأکید شده است؛ زیرا هرگونه شناخت و تصور از مفهوم مدیریت اطلاعات برای برنامه‌‌ریزی در ابعاد آموزشی، پژوهشی و فناورانه در علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی تعیین‌‌کننده است. مدعا این است که همه پیامدهای بعدی در ابعاد عملی، مدیریتی، توسعه‎ای و آینده‎نگرانه مدیریت اطلاعات، پیامد حتمی و جبری سامانه مفهومی مدیریت اطلاعات و برآمده از آن است. در نهایت بر این نکته تأکید شده که در راستای ایجاد این سامانه مفهومی برای این حوزه، توجه به مفاهیم و واژگان پایه و اصلی و در واقع فهم چیستی این حوزه ضروری است؛ زیرا ایجاد و توسعه یک سامانه مفهومی برای مدیریت اطلاعات در علم اطلاعات و دانش‎شناسی، مستلزم توجه به مفاهیم و واژگان و چیستی این حوزه در شکل جدید آن، یعنی گفتمانی و سامانه‌‌ای است.