فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: داده‌های باز به داده‌های غیرمحرمانه گفته می‌شود که بدون هیچ محدودیتی در استفاده یا توزیع، در دسترس قرار می‌گیرند. داده‌های دولتی باز ابزاری برای توانمندسازی شهروندان و دادن دسترسی و مجوز به آن‌ها برای استفاده از داده‌های تولید شده توسط بخش دولتی است، به طوری که آن‌ها می‌توانند از داده‌ها استفاده کنند، ذخیره نمایند، توزیع مجدد کنند و آن‌ها را با سایر منابع داده ادغام نمایند. ارائه اطلاعات به صورت داده باز، کاهش فساد، کسب اعتماد عمومی و ایجاد جامعه مردم‌سالار را درپی دارد. همچنین داده‌های باز امکان بیشتری برای پایش فعالیت‌های حاکمیتی فراهم می‌کند. متأسفانه علی‌رغم اهمیت موضوع و وجود الزامات قانونی، هنوز هیچ مدل قابل استنادی جهت ارزیابی وضعیت داده باز نهادهای دولتی ایران ارائه نگردیده است. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی مدلی جهت ارزیابی وضعیت داده باز نهادهای دولتی ایران با تمرکز بر محورهای عمومی، جهت پیشبرد اهداف مرتبط با شفافیت نهادها و سازمان‌های حاکمیتی انجام شده است. روش: روش پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و همچنین، به لحاظ نوع داده‏ها، از نوع ترکیبی (کیفی/ کمّی) است. برای شناسایی گویه‏های ارزیابی شاخص داده باز از سه منبع اطلاعاتی استفاده شده است. در ابتدا مبانی نظری و پژوهش‏های انجام شده در این حیطه بررسی و گویه‏های پیشنهاد شده توسط صاحب‏نظران استخراج گردید. در ادامه، با استفاده از روش نمونه‏گیری هدفمند و گلوله برفی، نخبگان و مطّلعان حوزه انتخاب شده و با آن‌ها مصاحبه‌های عمیقِ نیمه‌ساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری در مورد گویه‌ها، انجام گرفت. منبع اطلاعاتی سوم نیز، مصوبه شماره (1) جلسه شانزدهم شورای اجرایی فناوری اطلاعات ایران بوده است که با هدف ارتقای شفافیت و دسترسی آزاد شهروندان به داده‌های باز دستگاه‌های اجرایی مطرح شده و مطابق آن کلیه دستگاه‌های اجرایی ملزم به انتشار داده‌های خود در 12 دسته هستند. پس از شناسایی و ترکیب گویه‌های مشابه و وزن‌دهی آن‌ها، مدل اولیه بدست آمد. به منظور تحلیل روایی گویه‏های مدل اولیه از شاخص روایی محتوا (CVI) استفاده شده است. در نهایت نیز برای صحت‏سنجی مدل اولیه از مدل‏سازی معادلات ساختاری و آزمون‏های آماری مرتبط استفاده شده و نهایی‌سازی مدل انجام شد. یافته‏ها: بررسی سه منبع اطلاعاتی ذکر شده که جهت شناسایی شاخص‏های ارزیابی داده دولتی باز مورد استفاده قرار گرفتند، به شناسایی 33 شاخص در قالب چهار بُعد مختلف اطلاعات پایه‏ای، اطلاعات مالی، مشارکت‏پذیری و نظام حقوقی و عملکردی منجر شد. در ادامه پس از بررسی روایی، پایایی و صحت‏سنجی مدل اولیه، 29 شاخص در قالب چهار بُعد ذکر شده، جهت ارزیابی داده دولتی باز مورد تایید قرار گرفتند. نتایج روش بهترین- بدترین که جهت اولویت‏بندی ابعاد از لحاظ اهمیت مورد استفاده قرار گرفته نیز نشان داد، ابعاد اطلاعات مالی با وزن %08/51، نظام حقوقی و عملکردی با وزن %57/23، مشارکت‌پذیری با وزن %42/18و اطلاعات پایه‏ای با وزن %94/6 به ترتیب مهم‏ترین تا کم‏اهمیت‏ترین ابعاد در ارزیابی داده دولتی باز هستند. نتیجه‏گیری: یافته‏های پژوهش حاضر پتانسیل لازم جهت تسهیل فرآیند ارزیابی صحیح داده دولتی باز از طریق توجه به شاخص‏ها و ابعاد مرتبط را دارد. یافته‏ها می‏تواند به مسئولین، پژوهشگران و عموم مردم کمک نماید تا با در نظر گرفتن شاخص‏های ارزیابی ذکر شده، ارزیابی مناسبی از سازمان‌ها و یا موسسات دولتی داشته باشند تا متعاقباً پیامدهای مثبت داده دولتی باز در جامعه نمایان شود.