فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بر پایۀ توصیه کمیسیون نشریات علمی کشور و نیز دفتر سیاست‌‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مورد پایبندی به محورهای موضوعی اعلام شده از سوی نشریات علمی، همۀ نشریات باید به سوی این خط‌مشی حرکت کرده و انتظار می‌رود محتوای مقالات، انعکاس‌‌دهنده پژوهش‌‌های مرتبط با دامنه و اهداف و مندرج در نشریه باشد. هدف این رویکرد، فراهم ساختن بستر به گونه‌‌ای است که جامعۀ دانشگاهی اعم از پژوهشگران، نویسندگان مقالات و خوانندگان بتواند هر نشریه را با موضوع یا موضوعات تخصصی شناسایی کنند. از این‌رو پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش تحلیل محتوای مقالات نشریات معتبر وزارت علوم در شش حوزه موضوعی سطح کلان، به تعیین میزان همخوانی مقالات با اهداف و دامنه موضوعی اعلام شده از سوی نشریات بپردازد.روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به روش توصیفی- اکتشافی انجام شده و از فنون متن‌‌کاوی بهره برده است. کاربردی بودن این پژوهش، از آن‌ جهت است که وضع موجود قلمرو پژوهش را بررسی کرده و از نتیجه به‌دست ‌آمده در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها و همچنین برنامه‌ریزی‌ها استفاده می‏شود. جامعه آماری پژوهش را 1150 عنوان نشریه فارسی مصوب وزارت علوم، تحققات و فناوری (1400) براساس پرتال نشریات[1] تشکیل می‌دهند. با توجه به محدودیت‏های زمانی، منابع انسانی و مالی، امکان بررسی اهداف و دامنه موضوعی مقالات تمام نشریات در پژوهش حاضر وجود نداشت؛ بنابراین، بایستی حجم نمونه مشخص گردد. در همین راستا، جهت تعیین حجم نمونه، از نرم‌افزار PASS نسخه 11 استفاده شد. با در نظر گرفتن فاصله اطمینان 95/0، توان آزمون 80/0 و همبستگی مورد انتظار 20/0، حداقل حجم نمونه مورد نیاز توسط نرم‌افزار، 116 عنوان نشریه تعیین شد. حجم نمونه مورد نظر با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد؛ به گونه‌ای که تناسب بین نمونه و جامعه در هر یک از شش حوزه موضوعی سطح کلان نشریات وزارت عتف شامل علوم انسانی، فنی و مهندسی، علوم پایه، هنر و معماری، کشاورزی و منابع طبیعی و دامپزشکی و همچنین حوزه‌‌های موضوعی سطح میانی رعایت شود. داده‌های کتابشناختی مورد نیاز از تمام مقالات سه سال اخیر نشریات نمونه پژوهش استخراج و پیش‌پردازش شامل نرمال‌سازی و حذف کلمات اضافی صورت گرفت. موضوع‌ها با روش تکرار واژگان و خوشه ‌بندی شناسایی شدند. درنهایت شباهت‌‌سنجی روی داده‌‌های بدست آمده انجام و تجزیه وتحلیل دانش صورت گرفت.یافته‌‌ها: یافته‌‌ها نشان داد در 8 درصد نشریات مورد بررسی، میزان همخوانی یا تطابق محتوای مقالات با دامنه موضوعی مندرج در وب‌سایت به میزان 95 درصد رعایت شده بود. کمترین میزان همخوانی 40 درصد است که در 20 درصد نشریات مورد بررسی مشاهده گردید. در این میان 47 درصد نشریات به میزان 60 درصد، 23 درصد نشریات به میزان 70 درصد و 2 درصد نشریات به میزان 80 درصد به موضوعات اعلامی پایبند بودند.نتیجه‌‌گیری: با توجه به نقش و اهمیتی که نشریات علمی در عرصه علم و دانش دارند، لازم است به صورت دوره‌ای از وجوه مختلف کمّی و کیفی مورد ارزیابی قرار گیرند. نتایج حاصل از این ارزیابی‌ها می‌تواند یاری‌گر مسئولان بالادستی و سیاستگذاران عرصه علم و دانش کشور در برنامه‌‌ریزی‌های پژوهشی، ارزیابی، رصد پیشرفت‌های علمی و ارتقای کیفیت فعالیت‌های پژوهشی باشد. همچنین دست‌اندرکاران نشریات به‌منظور ارتقای محتوای نشریه و تدوین شیوه‌نامه‌های استاندارد می‌‌توانند از نتایج این ارزیابی‌ها بهره‌‌مند گردند. بدون شک برای پژوهشگران و دست‌اندرکاران نشریات این موضوع دارای اهمیت است که بدانند موضوع مورد علاقه آنها در چه نشریه‌ای قابل دسترسی و همچنین انتشار است. از این‌رو، بررسی موضوع‌‌هایی که در مقالات نشریه بدان پرداخته شده، تصویری عینی از شرایط موجود و وضعیت انعکاس تحقیقات در آن نشریه را نشان می‌‌دهد. نتایج نشان داد در پیش گرفتن رویکرد شفاف موضوعی از سوی نشریات می‌تواند دستاوردهای سودمندی برای جامعۀ دانشگاهی داشته باشد. با مشخص شدن گرایش‌‌های موضوعی نشریه‌‌های علمی، هویت بارزتری برای هر نشریه ایجاد می‌‌شود؛ به طوری‌که هر متخصصی می‌‌تواند انتظار داشته باشد که نشریه یا نشریه‌‌های خاصی، زمینه‌‌های مطالعاتی وی را پوشش خواهد داد. همچنین سردبیران مجلات باید ضمن در نظر گرفتن سیر موضوعی مقالات مجله در گذر زمان، تلاش کنند تا براساس خط‌‌مشی و حوزه‌های موضوعی مجلات، نسبت به انتشار مقالات اقدام نمایند.