آزمون رویکرد اقتصاد اخلاقی اسلامی در توسعه پایدار: تأثیر بانکداری اسلامی در کشورهای اسلامی
نویسندگان
1 استادیار، گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشپژوه مقطع، موسسه آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، دانشگاه بینالمللی المصطفی(ص)، قم، ایران
doi
10.30497/ifr.2025.247432.1933چکیده
1. مقدمه و هدفتوسعه پایدار یکی از اهداف اساسی سیاستگذاری در کشورهای اسلامی است که نیازمند کاهش نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی میباشد. بانکداری اسلامی با تکیه بر اصول عدالتمحور و اخلاقی، میتواند نقش کلیدی در این مسیر ایفا کند. این پژوهش به بررسی تأثیر بانکداری اسلامی بر شاخصهای توسعه پایدار در کشورهای اسلامی میپردازد.2. مواد و روشهاجامعه آماری این پژوهش شامل ۱۲ کشور اسلامی است که بانکداری اسلامی در آنها فعال و قابل اندازهگیری میباشد. انتخاب این کشورها براساس سه معیار صورت گرفته است: ۱) سهم حداقل ۱۵ درصدی تسهیلات بانکهای اسلامی از کل تسهیلات، ۲) تنوع در عقود شرعی مانند قرضالحسنه و مشارکتی و ۳) دسترسی به دادههای معتبر. کشورهایی که در دو معیار یا بیشتر عملکرد ضعیفی داشتند، از نمونه حذف شدند؛ ازجمله تونس، الجزایر و مراکش. بازه زمانی مطالعه از ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ میلادی انتخاب شده است و تأثیر نسبت اعتبارات بانکهای اسلامی بر شاخصهای توسعه انسانی و توزیع درآمد بررسی میشود.3. یافتههای تحقیقنتایج نشان داد که افزایش نسبت اعتبارات بانکهای اسلامی به کل سیستم بانکی تأثیر مثبتی بر توزیع درآمد در دهکهای پایینتر جامعه دارد، در حالی که این اثر در دهکهای بالاتر کاهش مییابد. همچنین، مؤلفههایی مانند سهم بانکداری مشارکتی، اعتبارات قرضالحسنه و تأمین مالی پایدار، هر یک نقش متفاوتی در کاهش نابرابری و ارتقاء شاخصهای انسانی ایفا میکنند. نظام بانکداری اسلامی بهویژه در بهبود سلامت، آموزش و درآمد دهکهای پایینتر جامعه مؤثر بوده است.4. نتیجهگیرییافتهها حاکی از آن است که بانکداری اسلامی میتواند با کاهش نابرابری درآمدی و ارتقاء شاخصهای انسانی، نقش مهمی در تحقق توسعه پایدار در کشورهای اسلامی ایفا کند.