فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تحول در نقش، کارکردها، راهبردها و ابزارهای ارائه خدمات کتابخانه‌های دانشگاهی سطح یک کشور در زمان شیوع همه‌گیری کووید 19 است. روش‌: پژوهش حاضر کیفی است و جمع‌آوری ‌داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته در بهار 1400، با مدیران کتابخانه‌های مرکزی 13 کتابخانه دانشگاهی سطح یک کشور تحت پوشش وزات علوم، تحقیقات و فناوری انجام شد. محتوای مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا تحلیل و کدگذاری گردید. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های گردآوری شده از مصاحبه‌ها، از روش تحلیل محتوای کیفی، مقوله‌بندی (سازماندهی و گروه‌بندی کدها) و کدگذاری (مشخص کردن کدهای اصلی و فرعی) استفاده شد. برای اعتباربخشی به یافته‌ها از معیارهای لینکلن و کوبا استفاده گردید. یافته‌ها: طی فرایند کدگذاری 196 کد اولیه شناسایی شد که به بیان اقدامات، ابزارها، خدمات و فعالیت‌های کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های سطح یک کشور پرداخته بودند. کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه‌های سطح یک کشور در مقوله ابزارهای ارائه خدمات در دوران کووید 19 به ابزارهایی همچون شبکه‌های اجتماعی مجازی، پاسخگویی تلفنی، ایمیل، تقویت اطلاع‌رسانی از طریق وب‌سایت‌ها و پورتال‌های کتابخانه‌ای، خدمات مرجع مجازی و وبینارهای آموزشی اشاره کردند. در مقوله خدمات، مشاوره آنلاین و رزرو کتابدار در بستر نرم‌افزارهای ویدئوکنفرانس، خریداری و فراهم کردن برخی از زیرساخت‌های لازم و ضروری برای ساماندهی منابع الکترونیکی، تغییر رویکرد خدمات حضوری به مجازی و فراهم کردن رویه‌های مشخص برای آن، تقویت خدمات برای دسترسی از راه دور کاربران به پایگاه‌های اطلاعاتی و تقویت تعامل و بازخوردگیری از کاربران ازجمله خدمات و فعالیت‌های جدیدی بود که در این دوران شکل گرفت. نتیجه‌گیری: اعتباربخشی به کاربر در دوران کووید 19 بیش از پیش تقویت شد و این دوران نقطه عطفی در مفهوم واقعی خدمات‌رسانی به ویژه از جنبه تقویت اطلاع‌رسانی‌ و اشاعه اطلاعات برای کتابخانه‌ها محسوب شد. آموزش در هرجا، هر زمان و هر مکان جایگزین دوره‌های آموزشی حضوری کتابخانه‌ها شد. افزایش توقع کاربران درباره خدمات غیرحضوری و از راه دور و نهادینه شدن آن، بازاندیشی درباره برنامه‌ریزی مجدد در مورد مراجعه‌های حضوری و استفاده از خدمات الکترونیکی و مجازی به عنوان مکمّل خدمات فیزیکی حاضر، توجه به فضاسازی‌های جدید در مراجعه‌های حضوری و ایمن‌سازی ارتباط‌های کتابداران با کاربران، بخشی از توجهات جدید مدیران محسوب می‌شود. افزایش مهارت‌های کتابداران مرتبط با کاربران و افزایش سواد اطلاعاتی آنها نیز به عنوان یک ضرورت مطرح شد. کتابخانه‌ها دیگر به دوران قبل از کرونا برنمی‌گردند و جهت بقای اثربخش خود در بین کاربران، لازم است خدمات غیرحضوری پایه‌گذاری شده در دوران کووید 19 را ادامه داده و تقویت کنند، چراکه دیگر کاربران آنها همان کاربران قبل از کووید نیستند و انتظارات و توقعات آنها متحمّل تغییرات زیادی شده است.