هستی‌شناسی مبتنی بر فولکسونومی: پیوندی از نوع هوش و معنا در حوزه روانشناسی و علوم تربیتی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

2 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران

3 دانشیار، گروه زبان‌شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، تهران، ایران.

4 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

5 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

doi
10.22091/stim.2022.7865.1734
چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر حل تجسّم دوگانه‌پنداری هستی‌شناسی و فولکسونومی و ایجاد همزیستی میان این ‌دو فناوری با یکدیگر، برای توسعه هستی‌شناسی مبتنی بر فولکسونومی، به عنوان ابزار سازماندهی اطلاعات در حوزه روانشناسی و علوم تربیتی است.روش: این مطالعه از نوع کاربردی بوده و روش پژوهش، ترکیبی است. برای اکتساب دانش مفهومی و ساخت نیمه‌خودکار هستی‌شناسی از پایه براساس زبان طبیعی (برچسب‌های مردمی)، از روش سه مرحله‌‌ای E3 (استخراج، غنی‌‌سازی، و ترکیب)، آلوس و سانتانچه (2013) و رویکرد نوی و مک‌گینس (2001) استفاده شد. جامعه آماری، برچسب‌‌های دانشجویان روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی تهران به منابع این حوزه، در کتابخانه دیجیتال این دانشگاه بود. برای گزینش و گردآوری برچسب‌ها از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شد. همچنین به‌منظور اعتبارسنجی و اطمینان از صحّت و درستی مفاهیم و رابطه‌‌های شناسایی شده میان مفاهیم استخراج شده، از نظرات 15 متخصص حوزه روان‌‌شناسی و علوم تربیتی استفاده گردید. ابزار مورد استفاده برای ایجاد هستی‌شناسی، نسخه 5.5 نرم‌افزار پروتژه بود.یافته‌ها: پس از اکتساب برچسب‌های بدست آمده به تعداد 15787، این داده‌‌ها در پیوند با پایگاه اطلاعاتی اریک، و پس از شناسایی مفاهیم پایه و روابط بین این مفاهیم از حوزه، منجربه ارائه ساختار مفهومی با رویکرد هستی‌‌شناسی شد. بر این اساس، پس از تأیید و اعتبار‌‌سنجی ساختار مفهومی، هستی‌‌شناسی مبتنی بر فولکسونومی، به عنوان یافته اصلی پژوهش، متشکل از 277 کلاس و زیرکلاس، 110 رابطه، 50 نمونه، و 9 مترادف بر‌گرفته از بانک اطلاعاتی اریک، ارائه و در قالب چند گراف مصور‌‌سازی شد. براساس آزمون آماری انجام شده، هستی‌‌شناسی با سطح معناداری 0005/0 از صحّت نسبی برخوردار بوده و تمامی مؤلفه‌‌ها از نظر خبرگان تأیید شد.نتیجه‌گیری: فولکسونومی در درک وب معنایی به «هستی‌شناسی‌های تولید شده توسط کاربر» تبدیل شده‌اند. استفاده از تفاوت‌های ساختاری میان فولکسونومی و هستی‌شناسی‌ها، عدم نیاز به دانش اولیه و یادگیری سیستم‌‌های پیچیده رده‌‌بندی را فراهم می‌کند که نویدگر تکامل وب معنایی است.