تأثیر نظام مدیریت دانش و تسهیم دانش بر عملکرد و وفاداری کتابداران

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 کارشناسی ارشد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، شیراز، ایران.

doi
10.22091/stim.2024.10054.2027
چکیده

هدف: وفاداری و رضایت کارکنان از عوامل کلیدی موفقیت و بقای هر سازمانی، به ویژه سازمان‌های خدمت‌مدار نظیر کتابخانه‌های عمومی است. از یک‌سو، حفظ جایگاه و منزلت کتابخانه عمومی ایجاب می‌کند، عملکرد و وفاداری کتابداران آن مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، توجه به پیاده‌سازی نظام مدیریت دانش و تسهیم دانش در سازمان‌های خدمت‌مدار جهت افزایش وفاداری و عملکرد سازمانی از ضروریات است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف تعیین تأثیر نظام مدیریت دانش و تسهیم دانش بر عملکرد و وفاداری کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان فارس انجام شد. روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع پیمایشی و همبستگی است. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر 331 نفر از کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان فارس بود، که با استفاده از جدول کرجسی و مورگان تعداد 175 نفر با روش تصادفی طبقه‌ای به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها چهار پرسشنامه مدیریت دانش (نیومن و کنراد، 2000)، تسهیم دانش (پناهی، واتسون و پارتریج، 2012)، عملکرد کتابداران (زارعی و سامع سیاهکلرودی،  1397) و وفاداری کتابداران (یه، یئونگ و چنگ، 2010؛ جون، کای و شین، 2006) بود که ضرایب آلفای کرونباخ آن‌ها بالای 7/0 محاسبه گردید. به منظور تجزیه‌ و تحلیل آمار توصیفی از نرم‌افزار SPSS 25 و برای تعیین رابطه بین متغیرها از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Smart PLS استفاده گردید. در بخش مدل اندازه‌گیری از شاخص‌های آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی (CR) و روایی همگرا (CV) استفاده شد. همچنین از شاخص‌های برازش هنجارشده (NFI)، ریشه استانداردشده میانگین مجذور باقیمانده‌ها (SRMR)، معیارهای تناسب مدل راستین(d-G & d-ULS) و خی‌-دو (Chi - Square) جهت برازش مدل استفاده گردید. یافته‌ها: وضعیت متغیرهای مدیریت دانش، تسهیم دانش، عملکرد کتابداران و وفاداری کتابداران در کتابخانه‌های عمومی استان فارس در وضعیت مناسبی قرار دارد و بالاتر از میانگین است. علاوه‌بر این، در بین متغیرهای پژوهش، عملکرد کتابداران با میانگین (04/4) بیشتر از سایر متغیرها بود. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که بین مدیریت دانش با تسهیم دانش (373/0= r، 01/0p <)، عملکرد کتابداران (342/0= r، 01/0p <) و وفاداری کتابداران (484/0= r، 01/0p <) رابطه معنی‌دار و مثبتی وجود دارد. همچنین بین تسهیم دانش و عملکرد کتابداران (513/0= r، 01/0p <) و وفاداری کتابداران (596/0= r، 01/0p <) رابطه معنی‌‌دار و مثبتی وجود دارد. شاخص‌های مدل اندازه‌گیری برای شاخص پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ بالای 7/0 بدست آمد، که نشانگر پایایی سازۀ مناسب بود. شاخص میانگین واریانس استخراج شده برای روایی همگرای مدل نیز برای همه متغیرها بالاتر از 5/0 بود، که نشانگر روایی همگرایی مناسب بود. نتایج برازش مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که ضریب تعیین عملکرد کتابداران و وفاداری کتابداران به ترتیب 327/0 و 561/0 محاسبه گردید که نشانگر پیش‌بینی 32 و 56 درصدی واریانس عملکرد و وفاداری کتابداران است. همچنین شاخص نیکویی برازش برابر با 56/0 محاسبه گردید که نشانگر برازش نسبتاً قوی مدل پیشنهادی بود. نتیجه‌‌گیری: یکی از عوامل مهم در رفتار شغلی کتابداران، میزان عملکرد و وفاداری آنان به کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی است و آگاهی از وضعیت وفاداری کتابداران می‌تواند مدیران را در برنامه‌ریزی برای دستیابی به اهداف مورد نظر یاری دهد. یافته‌های حاصل از پژوهش می‌تواند با تبیین رابطه مدیریت دانش و تسهیم دانش با وفاداری سازمانی و عملکرد کتابداران، توجه مدیران و مسئولان کتابخانه‌ها را به تقویت سیستم مدیریت دانش و تسهیم دانش در کتابخانه‌ها و فراهم نمودن شرایط مساعد برای ارتقای عملکرد و وفاداری کتابداران جلب نماید. با افزایش دسترسی به دانش، ارتقاء تخصص و تشویق به یادگیری مداوم، کتابداران قادر به ارائه بهترین خدمات به کاربران خود خواهند بود و ارتباط مؤثرتری با سازمان برقرار می‌کنند.