فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: در دهه‌های اخیر، موتورهای جستجوی وب به یکی از ابزارهای برجسته و ضروری برای به دست آوردن اطلاعات در جهان متصل شده امروزی تبدیل شده‌اند. با افزایش حجم اطلاعات موجود در وب، نیاز به یافتن و دسترسی به اطلاعات مرتبط و معنادارتر افزایش یافته است. اما موتورهای جستجوی سنّتی، معمولاً براساس تطابق کلمات کلیدی و تعداد ورودی‌های مشابه در متن‌ها، نتایج را بازیابی می‌کنند. این روش، در بسیاری از موارد به نتایج ناخوشایند و غیرمرتبط منجر می‌شود. در زبان فارسی و عربی نیز این مشکلات به دلیل وجود دستور زبان پیچیدۀ آن که در بین کلمات وجود دارد و برای ماشین قابل درک نیست، بیشتر وجود دارد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر بررسی و ارائه راهکارهای جستجو و بازیابی معنایی متون فارسی و عربی است. روش: تحقیق حاضر از نوع تحلیل محتوا بوده و برای گردآوری داده‌ها از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است. به منظور جمع‌آوری اطلاعات و دستیابی به منابع مورد نیاز، از منابع مختلفی ازجمله مقالات علمی، کتب، پایان‌نامه‌ها و گزارش‌ها استفاده گردید. برای جمع‌آوری مقالات فارسی، منابعی با تاریخ انتشار از سال 1398، و برای جمع‌آوری مقالات انگلیسی، منابعی با تاریخ انتشار از سال 2020 به بعد مورد استفاده قرار گرفتند. برای تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده، از روش تحلیل محتوا استفاده شد. با استفاده از روش‌های تحلیل و تفسیر داده‌ها، نتایج حاصل از مطالعات پیشین و یافته‌های جدید تحقیق مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. این ارزیابی شامل شناسایی مشکلات و محدودیت‌های موجود در موتورهای جستجوی معنایی و ارائه پیشنهادها برای بهبود عملکرد آن‌ها است. یافته‌ها: در پژوهش‌های جستجوی معنایی و بازیابی اطلاعات در متون فارسی و عربی، روش‌های مبتنی بر تحلیل و پردازش معنایی متون با استفاده از مدل‌های زبانی پیش‌آموزش دیده، الگوریتم‌های خوشه‌بندی مانند K-Means و منابع دانش مانند گراف‌های دانش به‌کار گرفته می‌شوند. همچنین تفاوت‌ها در مجموعه داده، نحوه استفاده از این مدل‌ها و الگوریتم‌ها و روش جستجو و بازیابی معنایی بین کلمات، عملکرد و دقت سیستم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نتایج حاصل از پژوهش‌های متعدد، حاکی از آن است که برای جستجو و بازیابی معنای متون، گستره‌ای از روش‌ها و الگوریتم‌ها وجود دارد که می‌توانند نتایج متفاوتی را ارائه دهند. این نتایج نشان می‌دهند که هر یک از روش‌های مورد استفاده، قابلیت بازیابی معنایی متون را دارا هستند و قابلیت‌های مختلفی در ارائه دقت جستجو دارند. همچنین برخی از روش‌ها عملکرد بهتری نسبت به سایر روش‌ها از خود نشان می‌دهند. این روش‌ها با استفاده از تکنیک‌ها و الگوریتم‌های متفاوتی مانند تحلیل موضوع، شبکه‌های عصبی، بازنمایی‌های برداری و غیره، قدرت خوبی در جستجوی معنایی دارند. از طرفی، انتخاب روش مناسب باید با توجه به ماهیت مسئله و ویژگی‌های داده‌ها انجام شود. هر مسئله و داده‌ ممکن است نیازهای خاص خود را داشته باشد و برای بهترین عملکرد، انتخاب روش مناسب و تنظیم پارامترهای آن ضروری است. نتیجه‌گیری: هر کدام از روش‌های ارائه شده برای مشکلات و ویژگی‌های زبانی دو زبان فارسی و عربی، راهکارهای منحصربه‌فردی ارائه می‌دهند. همچنین روش‌های مختلف از مدل‌های زبانی پیش‌آموزش دیده مانند BERT، الگوریتم‌های خوشه‌بندی مانند K-Means و سیستم‌های بازیابی مبتنی بر منابع دانش مانند گراف‌های دانش استفاده می‌کنند. همچنین راهکارهای ارائه شده، مجموعه داده‌ها و منابع خاصی را برای آموزش و ارزیابی مورد استفاده قرار می‌دهند. تفاوت‌ها در مجموعه داده و نحوه استفاده و تنظیم این مدل‌ها و الگوریتم‌ها بسیار حائز اهمیت است. برخی از روش‌ها نیز براساس معنا و روابط معنایی بین کلمات، جستجوی اطلاعات را انجام می‌دهند، در حالی‌که برخی دیگر، از روش‌های مبتنی بر کلمات کلیدی و ریشه‌ها استفاده می‌کنند. این تفاوت در روش جستجو و بازیابی می‌تواند بر عملکرد و دقت سیستم تأثیر داشته باشد. هر روش، عملکرد و دقت متفاوتی در بازیابی اطلاعات دارد که این تفاوت‌ها به دلیل نحوه استفاده از مدل‌ها، الگوریتم‌ها و منابع داده مختلف است.