فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: سواد اطلاعاتی به مجموعه‌ای از مهارت‌های مورد نیاز برای حرکت هدفمند در جامعه اطلاعاتی تعبیر می‎شود. کتابخانه‌های عمومی به‌ عنوان یکی از مجاری مهم و پرکاربردِ ارائه اطلاعات، نقش مشارکتیِ مهم و قابل‌توجهی در آموزش و ارتقای مهارت‌های سواد اطلاعاتی دارند. امروزه در عصر پساسواد و با همه‌‌گیر شدن رسانه‌‌های مبتنی بر فناوری‌های نوین دیجیتالی و با پشت‌سر گذاشتن مراحل سنّتی سواد و ظهور سوادهای نوپدید، مطالعات سواد اطلاعاتی نیز با گذر از مدل‌ها و استانداردها، حرکت‌های نوینی را به‌سوی ارائه چارچوب‌ها آغاز نموده است. این امر باعث شده تا رویکردهای قابل‌توجهی در مطالعات این حوزه، با توجه به انعطاف‌پذیری و شمول بیشتر چارچوب‌‌ها نسبت به استانداردها، حاصل شود. در هزاره سوم، سواد اطلاعاتی یک قابلیت مهم برای تمام افراد جامعه محسوب می‌شود و پیشرفت هر جامعه، در گرو میزان حرکت آن جامعه در جهت نیل به جامعه اطلاعاتی کارآمد است. بنابراین، نقش کتابخانه‌های عمومی به‌ عنوان یکی از زیرساخت‌های جامعه اطلاعاتی و یک سیستم مشارکت‌کننده و استمراردهنده مهارت‌های سواد اطلاعاتی، بسیار پررنگ‌تر از گذشته است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر ارائه چارچوب ارتقای آموزش‌ مهارت‌های سواد اطلاعاتی برای مخاطبان کتابخانه‌های عمومیِ وابسته به نهاد کتابخانه‌‌های عمومی کشور می‌باشد.روش: نوع پژوهش کاربردی است و در زمره مطالعات آمیخته جای دارد. جامعه پژوهش 4 عنوان چارچوب‌ سواد اطلاعاتی و 18 نفر از متخصصان و خبرگان سواد اطلاعاتی کشور بودند. داده‌های پژوهش با تلفیق سه رویکرد تحلیل محتوای چارچوب‌های سواد اطلاعاتی، سه دور رفت و برگشت پنل دلفی خبرگان سواد اطلاعاتی و تکنیک دیمتل، گردآوری شده و با استفاده از نرم‌افزارهای اِن‌ویووا، اکسل، متلب و نسخه 8 ایکس مایند، تحلیل و ارائه شدند.یافته‌‌ها: اجزاء چارچوب پیشنهادی با 7 مؤلفه و 52 شاخص مشخص شد. بیشترین مقدار وزن نسبی و درجه اهمیت مربوط به دو مؤلفه «اشاعه اطلاعات» (482/10) و «ارزیابی اطلاعات» (712/9) بود و مؤلفه «ترکیب اطلاعات» (434/9) کمترین درجه اهمیت را نسبت به سایر مؤلفه‌ها کسب کرد.نتیجه‌گیری: چارچوب حاصل از این پژوهش می‌تواند در بهبود خلأ ناشی از فقدان برنامه‌ریزی‌های منسجم و اجرای مستمر آموزش مهارت‌های سواد اطلاعاتی در کتابخانه‌‌های عمومی و تحقق هدف‌ها و مأموریت‌های آموزشی نهاد کتابخانه‌‌های عمومی کشور مؤثر واقع شود. این چارچوب می‌تواند در سطوح خُردتر، در طراحی و تدوین میکرو مدل‌های بافتی سواد اطلاعاتی در انواع مختلف کتابخانه‌‌های عمومیِ وابسته به نهاد کتابخانه‌‌های عمومی (منطقه‌‌ای، شهری، روستایی، سیار) نیز به‌کار گرفته شود. همچنین می‌تواند با جریان‌سازی علمی مناسب در این زمینه، در پر کردن شکاف‌‌های پژوهشی در حوزه سواد اطلاعاتی در بافت کتابخانه‌‌های عمومی کشور، و در مهارت‌افزایی به جامعه بزرگ مخاطبان این کتابخانه‌ها مؤثر واقع شود. بهره‌گیری از چارچوب‌های سواد اطلاعاتی به‌عنوان یک راهبرد عملی، در جهت آموزش و ارتقای مهارت‌های سواد اطلاعاتی در کتابخانه‌های عمومی، می‌تواند یکی از راهبردهای زمینه‌ساز توسعه پایدار اطلاعاتی جوامع به‌شمار آید.