بررسی الگوی بهینه مواجهه تنظیمگر با معاملات تاریک در بازارهای سرمایه اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت مالی گرایش مهندسی مالی، مدیریت مالی، گروه مدیرت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
2 استادیار، مدیریت مالی، گروه مدیرت مالی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
3 استاد، علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مالی، مدیریت مالی، گروه مدیرت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
5 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مالی، مدیریت مالی، گروه مدیرت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
doi
10.30497/ifr.2025.247743.1949چکیده
1. مقدمه و هدفاین پژوهش با هدف ارائه تصویری جامع از معاملات تاریک ـ اعم از شبکههای معاملاتی غیرشفاف (استخرهای تاریک) و سفارشهای پنهان ـ در بازارهای سهام و تبیین ملاحظات و الزامات تنظیمگری مبتنیبر شریعت اسلامی انجام شده است. تمرکز اصلی بر بررسی جایگاه شفافیت و پنهانسازی در سازوکارهای معاملاتی و پیامدهای آن برای کارایی بازار و مشروعیت شرعی است.2. مواد و روشهاروش تحقیق بهصورت آمیخته بوده و شامل توصیف موضوع، تحلیل مالی، تنظیمی و فقهی معاملات تاریک و بررسی تطبیقی قواعد فقهی مرتبط است. علاوه بر مطالعات کتابخانهای، تحلیل دادهها با بهرهگیری از آزمون ناپارامتریک فریدمن جهت رتبهبندی الگوهای تنظیمی انجام شده است.3. یافتههای تحقیقنتایج پژوهش نشان میدهد که در حوزه پنهانسازی سفارشها، چه از منظر کارایی بازار و چه بر اساس معیارهای شرعی، اولویت با الگوهای شفاف است و توسعه الگوهای تاریک با قواعد فقهی مهمی مانند ممنوعیت غرر تعارض دارد. در حوزه تاریکسازی بازارها نیز قاعده غرر محدودیتهایی ایجاد میکند، اما با اعمال برخی تغییرات ساختاری میتوان بخشی از ملاحظات شرعی را رفع کرده و شرایط توسعه مشروع بازارهای تاریک را فراهم ساخت.4. بحث و نتیجهگیرییافتهها بیانگر آن است که توسعه بیضابطه معاملات تاریک میتواند تعارض جدی با اصول فقهی و اهداف کارایی بازار ایجاد کند. با این حال، در صورت طراحی ساختارهای اصلاحشده و محدودیتهای مشخص، میتوان از ظرفیت معاملات تاریک برای کاهش اثرات بازار مخرب، جلوگیری از معاملات تقلیدی و مهار رفتارهای تودهای استفاده کرد. در پایان، پیشنهادهای سیاستی مشخصی برای نهاد ناظر بازار سرمایه اسلامی ارائه شده است.
