نقش عوامل سیاسی با محوریت شاه در طرح اصلاحات ارضی دوره پهلوی دوم (بین سال های اواخردهه ‌۳۰ و اوایل دهه ۴۰ ه .ش)

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران .

2 دانشیار گروه انقلاب و تاریخ تمدن دانشکده الهیات دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
چکیده

اصلاحات ارضی دردوره‌ی پهلوی دوم به صورت جدی طرح و اجرا شد. مهمترین دلیل برای اجرای اصلاحات ارضی در اکثر نوشتارهای معاصر، عوامل خارجی‌، بهویژه فشارهای آمریکا به دولت ایران ذکر شده است. در این پژوهش از عوامل سیاسی با محوریت شاه به عنوان مساله‌ اصلی در طرح اصلاحات ارضی بحث شده است. با بررسی منابع و کتب مختلف می‌توان نتیجه گرفت، عواملی چون شاه، آمریکا، امینی و ارسنجانی، نقش تعیین کننده‌ای در طرح و اجرای اصلاحات ارضی ایران دهه‌ی ۱۳۴۰ داشتند. اما نکته‌ی مهم و قابل توجه این است که با حذف هر کدام از عوامل یاد شده(به جز شاه)، احتمالا اصلاحات، دیر یا زود توسط شاه به اجرا گذاشته می‌شد. زیرا انجام اصلاحات ارضی برای شاه ایران از هر لحاظ منفعت سیاسی داشت. چون او را شاهی اصلاح طلب و مخالف مالکین بزرگ و طرفدار جمعیت روستایی و حکومتش را حکومتی مدرن و مترقی از سوی قدرت‌های شرق و غرب معرفی می‌کرد. یافته تحقیق نشان می‌دهد، شاه ایران توانست میوه‌های سیاسی کوتاه مدت از اصلاحات ارضی به دست آورد. لذا عامل اصلی در اجرای اصلاحات، خواست و اراده شاه بود و آمریکا فقط با کمک‌های مالی، نقش حامی را داشته است