فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: فرسایش خاک و پیامدهای ناشی از آن با تشدید بهره‌برداری انسان از طبیعت، اثرات منفی خود را بر بوم‌سازگان وارد کرده است. هم‌چنین از عوامل اصلی تهدیدکننده پایداری منابع و توسعه پایدار به شمار می‌رود. به‌طوری‌که حدود 36 درصد از زمین‌های کشاورزی و 60 درصد از کل خاک‌های ایران در معرض خطر فرسایش قرار دارند. استفاده از روش‌های زیستی بیش‌تر در مراحل ابتدایی فرسایش به‌مراتب نتیجه و اثر بیش‌تری خواهد داشت. ضرورت کاربرد روش‌های زیستی با روش‌های زیست‌مهندسی، مهندسی و سایر اقدامات سازه‌ای آبخیزداری با افزایش میزان فرسایش نمود بیش‌تری خواهد داشت. باوجوداین، استقبال لازم از مدیریت محیط‌زیست-محور فرسایش خاک به سبب عدم الگوی اجرایی مناسب توسط کارشناسان اجرایی صورت نگرفته است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف مدیریت محیط‌زیست-محور فرسایش خاک در حوزه آبخیز شازند واقع در استان مرکزی به سبب غلبه فرسایش توزیعی و قابل مدیریت انجام شد.مواد و روش‌ها: به همین ‌منظور نخست واحد‌های کاری از تلفیق لایه‌های ارتفاع، شیب و زمین‌شناسی حوزه آبخیز شازند تعیین شد. سپس وضعیت فرسایش خاک بر اساس جدول امتیازدهی عوامل هفت‌گانه مدل BLM، در واحدهای ‌کاری بر اساس بازدید میدانی و نظرات کارشناسی تکمیل و سپس نقشه سیمای فرسایشی تهیه شد. در مرحله بعد به‌منظور اطمینان از نتایج نقشه سیمای فرسایشی نقشه شاخص سطح برگ با استفاده از داده‌های سنجنده MSI ماهواره Sentinel-2 تهیه شد. سپس منحنی آمبروترمیک و هایترگراف و نقشه‌ اقلیمی-کشاورزی برای آبخیز موردمطالعه به دست آمد. در ادامه تراکم دام در رده‌های اقلیمی-کشاورزی مختلف بررسی و درنهایت با توجه به نتایج به‌دست‌آمده گونه‌های گیاهی مناسب از مجموعه فهرست گونه‌های غالب منطقه ارائه شد.یافته‌ها: با توجه به ارزیابی جدول BLM از بین 15 واحد کاری، یک واحد کاری (12 درصد) در وضعیت فرسایشی جزئی، نُه واحد کاری (58 درصد) در وضعیت فرسایشی کم، چهار واحد کاری (25 درصد) در وضعیت فرسایشی متوسط و یک واحد کاری (سه درصد) در وضعیت فرسایشی زیاد قرار دارد. وضعیت کلی فرسایش خاک در آبخیز مطالعاتی با امتیاز 53/36 در طبقه کم قرارگرفته است. هم‌چنین بررسی نقشه‌های سیمای فرسایش و شاخص‌ سطح برگ به‌دست‌آمده حاکی از تطابق اندازه‌گیری‌های میدانی با داده‌های سنجش‌ازدور داشت. بر اساس نمودار آمبروترمیک، ماه‌های اردیبهشت تا مهر خشک بوده و دراین‌بین خرداد، تیر و مرداد خشک‌ترین ماه سال در منطقه موردمطالعه بوده است. بر طبق نتایج این پژوهش رده‌های اقلیمی-کشاورزی پنج و دو به ترتیب با 36 و 19 درصد بیش‌ترین تراکم دام را به خود اختصاص داده‌ است. درنهایت گونه‌ها شامل علف گندمی بیابانی، چاودار کوهی، علف پشمکی، اسپرس، درمنه دشتی و بادام‌کوهی انتخاب‌ و پهنه‌بندی استفاده از آن‌ها ارائه شد. این نتایج دارای پتانسیل تغییر بازی در مدیریت فرسایش خاک در مراحل ابتدایی با بهره‌گیری از انواع مختلف گونه‌های بومی را دارد.نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه با تأکید بر نیاز ضروری به مدیریت مؤثر فرسایش حوضه از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار است. با بهره‌گیری از قابلیت‌های بازیابی بوم‌سازگان می‌توان فرصت و شرایط لازم برای احیای بخش‌های مختلف حوضه را ایجاد کرد. این رویکرد، هنگامی‌که با راه‌حل‌های مناسب و ساده ترکیب شود، می‌تواند سهم قابل‌توجهی در کاهش فرسایش خاک در حوزه آبخیز شازند و فراتر از آن را داشته باشد.