فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خشکسالی‌های اخیر در ناحیه سیستان سبب تعطیلی فعالیت‌های سنتی خصوصاً زراعت، شیلات و دامداری در سکونتگاه‌های روستایی شهرستان هامون و هیرمند شده‌است. اجرای طرح‌های پنل خورشیدی در روستاهای محروم هامون و هیرمند با هدف جایگزینی معیشت، تولید انرژی و ماندگاری جمعیت در روستاهای سیستان صورت‌می‌گیرد. هدف تحقیق حاضر؛ تحلیل نقش طرح‌های انرژی خورشیدی در پایداری سکونتگاه‌های روستایی شهرستان هامون و هیرمند با تأکید بر مولفه‌های کارایی اقتصادی و پذیرش اجتماعی است. روش تحقیق حاضر، توصیفی‌- تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع اسنادی و مطالعات پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری تحقیق شامل 30 روستا از شهرستان‌های هامون و هیرمند می‌باشد. واحد تحلیل پژوهش حاضر سرپرستان خانوار (دارای پنل خورشیدی) است که 180 خانوار در 15 روستای شهرستان هامون و 162 خانوار در 15 روستای شهرستان هیرمند ساکن می‌باشند. در مجموع 342 سرپرست خانوار به‌عنوان جامعه نمونه انتخاب و از طریق ابزار پرسش‌نامه و مشاهدات میدانی مطالعه شدند. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل هزینه-فایده و آزمون آماری T تک نمونه‌ای در محیط SPSS استفاده شد. نتایج تحلیل هزینه- فایده نشان داد درآمدزایی طرح‌های پنل خورشیدی مطلوب است؛ در سال اول تا پنجم، پروژه علاوه بر پرداخت اقساط با درآمد ماهانه 20 میلیون ریالی همراه است و هر ساله با توجه به افزایش 20 درصدی قیمت خرید برق، سود و درآمد خانوارهای روستایی نیز در سال‌های آینده افزایش می‌یابد. بنابراین طرح نصب پنل خورشیدی از نظر هزینه-فایده مقرون به صرفه است. در شهرستان هامون سطح پذیرش اجتماعی طرح پنل خورشیدی مطلوب بوده و دستاوردهای آن در بعد اقتصادی با (میانگین 29/3) بعد اجتماعی با (میانگین 63/3) و بعد زیست‌محیطی با میانگین (54/3) بالاتر از حد متوسط می‌باشد. در شهرستان هیرمند نیز در امتیازات مناسب در بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی به‌ترتیب با میانگین (59/3)، (95/3) و (86/3) کسب کرده و مورد پذیرش و رضایت مردم می‌باشد. این طرح‌ها که در یک منطقه خشک با وضعیت اقتصادی- اجتماعی بحرانی اجرا شده‌است پیامدهای مناسبی از جمله افزایش درآمد و بالا رفتن کیفیت زندگی، حمایت از استقلال انرژی و وابستگی کمتر به منابع انرژی خارجی و ناپایدار، نوآوری و یادگیری، ایجاد حس توانمندی در روستاییان، تقویت حس اجتماع، همکاری و تعامل و تقویت روابط اجتماعی و حفظ محیط‌زیست در پی داشته است. لذا می‌توان نتیجه گرفت طرح‌های پنل خورشیدی از طریق درآمدزایی و منافع اقتصادی (توجیه اقتصادی و هزینه- فایده) و همچنین استقبال و پذیرش اجتماعی از این طرح‌ها نزد مردم محلی توانسته است باعث دلگرمی، تعلق و در نتیجه سبب ماندگاری جمعیت در سکونتگاه‌های روستایی شود.