بررسی مبانی معرفت‌شناختی غزالی و ملاصدرا و دلالت‌های آن بر تربیت عقلانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، پردیس تحصیلات تکمیلی خودگردان دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 استاد، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22034/riet.2021.8094.1011
چکیده

هدف پژوهش حاضر، مطالعه تطبیقی بنیان‌های معرفت‌شناختی براساس دیدگاه‌های ابوحامد محمد غزالی و ملا صدرا و استنتاج مدلولات آن در حوزه تربیت عقلانی با تاکید بر هدف‌ها و روش‌های تربیتی آن است. نوع پژوهش کیفی و روش پژوهش تحلیلی، مقایسه‌ای و استنتاجی است. یافته‌ها نشان داد که این دو متفکر در پاره‌ای از مبانی معرفت‌شناختی دارای نقاط اشتراک و در برخی موارد اختلاف نظر داشتند. هدف‌های تربیت عقلانی براساس نقاط اشتراک عبارت بودند از: عقل به منزله امکان کسب معرفت برای همگان، عقل به‌مثابه منبع شناخت، طبیعت (آفریده‌های عالم) به‌مثابه منبع شناخت، قلب (دل) به‌مثابه منبع شناخت، تقویت حواس ظاهری (بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه)، تقویت حواس باطنی (خیالی)، رعایت سلسله مراتب (از ساده به پیچیده و انتزاعی) در امر آموزش و ارائه معارف و علوم، نیل به شناخت فرامفهومی (حقیقی) به‌مثابه هدفی از آموزش کلاسی ... . همچنین نقاط افتراق شامل این موارد است: حصول ماهیت اشیاء و تحقق صور در اذهان، تقدم معارف حسّی بر معارف عقلی، آشنائی با سرگذشت و شرح حال پیشینیان، بصیرت‌افزایی، استکمال عقلی به کمک معارف و آموزه‌های دینی، ایجاد اتحاد بین عالم و معلوم، استمداد از منابع شرع مقدس (قرآن و روایات و سنّت)، معیار قرار دادن منابع معارف دینی جهت محک محتوای آموزش، اهتمام در راستای معرفه النفس (خودشناسی) در روند آموزش... .