فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهسابقه و هدف: نفوذپذیری یکی از مهمترین مؤلفه‌های چرخه آب است که نقش زیادی در تعیین رفتار هیدرولوژیکی خاک، میزان تولید رواناب، میزان رطوبت خاک برای رشد گیاهان طبیعی و محصولات کشاورزی دارد. تغییرات این مؤلفه تحت تأثیر فاکتورهای زیادی از قبیل خصوصیات بارش، خاک، نوع پوشش گیاهی، کاربری اراضی، شیب اراضی و فصل سال می‌باشد که لازم است در هر منطقه مشخص گردد. با توجه به اینکه رفتار نقاط مختلف یک دامنه در مقابل نفوذ آب متفاوت است، هدف از این پژوهش، بررسی تغییرات نفوذپذیری آب به داخل خاک در بخش‌های مختلف یک دامنه شیب‌دار در فصول مختلف سال است.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، یک دامنه شیب‌دار به طول تقریبی 60 متر در داخل محوطه دانشگاه کردستان انتخاب شد. سه نقطه از این دامنه شامل نقطه بالادست با شیب صفر درصد، نقطه میانی با شیب 22 درصد و نقطه پایین‌دست با شیب 28 درصد برای استقرار استوانه‌های مضاعف در نظر گرفته شد. نوع بافت خاک دامنه رسی و رسی لومی و نوع پوشش گیاهی آن مراتع تنک بود. اندازه‌گیری نفوذپذیری در این سه نقطه در سه فصل پاییز، زمستان و بهار با فواصل زمانی یک ماهه با استوانه مضاعف، سه بار تکرار گردید. در حین آزمایش نفوذپذیری، رطوبت اولیه خاک و رطوبت اشباع خاک با روش گراویمتریک تعیین گردید. داده‌های جمع‌آوری شده در قالب یک طرح بلوک کامل تصادفی تجزیه و تحلیل شدند.یافته‌ها: نتایج نشان داد که شیب‌های مختلف تأثیری بر شدت نفوذپذیری اولیه، شدت نفوذپذیری متوسط و شدت نفوذپذیری نهایی نداشته است بدین معنی که ورود آب به داخل خاک در تمامی نقاط دامنه به صورت یکسان اتفاق می‌افتد. نتایج همچنین نشان داد که شدت نفوذپذیری اولیه و شدت نفوذپذیری متوسط در فصل پاییز به صورت معنی‌داری بیشتر از فصول زمستان و بهار است در حالی که شدت نفوذپذیری نهایی در تمام فصول یکسان می‌باشد. بررسی‌های بیشتر نشان داد که هیچگونه الگوی رفتاری خاصی از وابستگی شدت نفوذپذیری اولیه، شدت نفوذپذیری متوسط و شدت نفوذپذیری نهایی در سه نقطه دامنه و در سه فصل سال به رطوبت اولیه و اشباع خاک وجود ندارد. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش می‌تواند این موضوع را القاء نماید که نفوذپذیری در هر نقطه کاملاً وابسته به خصوصیات آن نقطه است و نمی‌توان مدل رفتاری خاصی از این مؤلفه را به سایر نقاط تعمیم داد. بنابراین لازم است که نفوذپذیری در هر نقطه اندازه‌گیری شود و حتی در هنگام مدل‌سازی باید کاملاً متوجه ویژگی‌های طبیعی آن نقطه بود.